UB MTTQ VN Phường La Khê

DANH NHÂN - NHÂN VẬT TIÊU BIỂU HÀ ĐÔNG THEO CHIỀU DÀI LỊCH SỬ 120 NĂM HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN

(TGHĐ) Hà Đông là vùng đất tứ danh hương Mỗ La Canh Cót lại gần đất kinh kỳ hiếu học nên từ xưa đến nay, vùng đất Hà Đông đã xuất hiện nhiều bậc hiền tài, có nhiều cống hiến cho quê hương, đất nước. Hướng tới kỷ niệm 120 năm thành lập Hà Đông, TuyengiaoHaDong trân trọng giới thiệu các danh nhân – nhân vật tiêu biểu của quê hương Hà Đông.

DANH NHÂN THỜI XƯA

* Phường Kiến Hưng:
1. Hoàng Trình Thanh (Đa Sỹ), năm 19 tuổi đậu khoa Bác học hoành năm Tân Hợi 1431 niên hiệu Thuận Thiên thứ 4 đời Lê Thái Tổ. Cụ làm quan đến chức Nội mật viện chánh chưởng Hàn lâm viện, tư chế cáo môn hạ sảnh, Hữu thị lang trung, Tham tri, Hải Tây.
2. Nguyễn Di Quyết (Mậu Lương) đỗ Hoàng giáp khoa Mậu Thìn 1448 niên hiệu Thái Hoà thứ 6 đời Lê Nhân Tông. Làm quan đến chức Thị Lang.
3. Hoàng Khắc Minh ( 1453-?), người làng Đa Sỹ, thi đỗ Tiến sỹ khoa Giáp Thìn 1484 niên hiệu Hồng Đức thứ 15 đời Lê Thánh Tông, làm quan đến chức Lễ bộ Thượng thư kiêm Đông các đại học sỹ.
4. Hoàng Nghĩa Phú (1480-?), người làng Đa Sỹ, đỗ Trạng nguyên khoa Tân Mùi 1511 niên hiệu Hồng Thuận thứ 3 đời Lê Tương Dực, làm quan đến Đô ngự sử. Cụ là con trai cụ Hoàng Khắc Minh.
5. Hoàng Du (1512-?), người làng Đa Sỹ, thi đỗ Hoàng giáp khoa Nhâm Thìn 1532 niên hiệu Đại Chính 3 đời Mạc Đăng Doanh. Cụ làm quan đến chức Binh bộ Tả thị lang.
6. Hoàng Tế Mỹ là con cụ Hoàng Nghĩa Phú, cháu nội cụ Hoàng Khắc Minh. Cụ Mỹ thi đỗ Tiến sỹ khoa Mậu Tuất 1538 niên hiệu Đại Chính thứ 9 đời Mạc Đăng Doanh làm quan đến Thừa chính sứ.
7. Lê Hoàng Vỹ (1714-?), người làng Đa Sỹ, thi đỗ Tiến sỹ khoa Quý Hợi 1743 niên hiệu Cảnh Hưng thứ 4 đời Lê Hiến Tông. Cụ làm quan đến Đông các hiệu thư, Tham chính Kinh Bắc.
8. Lê Trọng Dĩnh (1747-?), người làng Đa Sỹ, thi đỗ Tiến sỹ khoa Đinh Mùi 1787 niên hiệu Chiêu Thống thứ nhất đời Lê Mẫn Đế. Cụ làm quan đến chức Cấp sự trung Thừa chỉ học sỹ ở Viện hàn lâm. Sau làm Đốc học Sơn Nam - Lại bộ Tả thị lang.
9. Danh y Hoàng Đôn Hoà (1498 - 1583) là ông tổ thuốc nam cuối thế kỷ XVI. Danh y Hoàng Đôn Hoà người thôn Huyền Khê, tổng Thượng Thanh Oai, huyện Thanh Oai, phủ Ứng Thiên nay thuộc Đa Sỹ, phường Kiến Hưng. Cụ thi đậu giám sinh trường Quốc Tử Giám nhưng không ra làm quan mà về ẩn cư dạy học, nghiên cứu các bài thuốc chữa bệnh cho nhân dân. Khi mất người người dân Đa Sỹ lập đền thờ và tôn Danh y Hoàng Đôn Hoà là thành hoàng làng.
10. Trịnh Đôn Phác (1692-1762), người làng Đa Sỹ, thi đậu y khoa năm Tân Dậu (1974) dưới triều vua Lê Hiển Tông, giưc chức Tả trung cưng, Thái y viện phủ thiên. Ông là người đã kế thừa các môn thuốc của Hoàng Đôn Hoà rất được công dựng và biên soạn lại quyển Hoạt nhân toát yếu gồm 208 phương thuốc do Hoàng Đôn Hoà trước tác để lưu truyền tới nay.

* Phường La Khê:
11. Nguyễn Duy Nghi (1731-1793), thi đỗ Tiến sỹ khoa Bính Tuất 1766 niên hiệu Cảnh Hưng thứ 27 đời Lê Hiển Tông. Cụ được thăng Đông các Đại học sỹ.
12. Ngô Duy Viên (1744-?) thi đỗ Tiến sỹ khoa Kỷ Sửu 1769 niên hiệu Cảnh Hưng thứ 30 đời Lê Hiển Tông. Cụ làm quan đến chức Thự lễ bộ Hữu thị lang, tước Cảo phong bá.
13. Ngô Duy Trưng (1741-1800) là anh trai cụ Ngô Duy Viên. Cụ Trưng thi đỗ Tiến sỹ khoa Ất Mùi 1775 niên hiệu Cảnh Hưng thứ 36 đời Lê Hiển Tông. Làm quan đến Binh khoa Đô cấp sự trung.
14. Lê Đăng Cử đỗ Tiến sỹ khoa Kỷ Hợi 1779 niên hiệu Cảnh Hưng thứ 40 đời Lê Hiển Tông, làm quan đến Đông các hiệu thư.

* Phường Dương Nội:
15. Nguyễn Tử Mỹ (La Nội) thi đỗ Tiến sỹ khoa Ất Sửu 1505 niên hiệu Đoan Khánh thứ nhất đời Lê Uy Mục. Cụ làm quan đến chức Chưởng hàn lâm viện sự.
16. Bùi Hưng Tạo (La Nội) thi đỗ Hoàng giáp khoa Đinh Mùi 1547 niên hiệu Vĩnh Định thứ nhất, đời Mạc Phúc Nguyên. Cụ làm quan đến chức Giám ngự sử.
17. Đặng Công Mậu (La Nội) đỗ Tiến sỹ khoa Tân Sửu 1721 niên hiệu Bảo Thái thứ 2 đời Lê Dụ Tông. Cụ làm quan đến chức Hộ bộ Hữu thị lang.
18. Dương Công Bình (La Nội) đỗ Phó bảng khoa Mậu Tuất 1838 niên hiệu Minh Mệnh thứ 19, làm quan đến đồng Tri phủ.
19. Tạ Tử Điềm (Ỷ La) đỗ Tiến sỹ khoa Mậu Thìn 1448 niên hiệu Thái Hòa thứ 6 đời Lê Nhân Tông. Cụ làm quan đến tham chính.
20. Dương Nguyễn Huống (Ỷ La) đỗ Tiến sỹ khoa Nhâm Thìn 1772 niên hiệu Cảnh Hưng thứ 33 đời Lê Hiển Tông. Cụ làm quan đến chức Hàn lâm Hiệu thảo.
21. Dương Đảng (Ỷ La) đỗ Phó bảng khoa Kỷ Sửu 1829 niên hiệu Minh Mệnh thứ 10. Cụ làm quan đến Ngự sử.

* Phường Đồng Mai:
22. Nguyễn Trung (Đồng Dương) thi đỗ Tiến sỹ khoa Nhâm Thìn 1472 niên hiệu Hồng Đức thứ 3 đời Lê Thánh Tông. Cụ làm quan đến Lễ bộ Thượng thư.
23. Nguyễn Nghiễm (Đồng Dương) là con trai cụ Nguyễn Trung. Cụ Nghiễm đỗ Tiến sỹ khoa Quý Sửu 1493 niên hiệu Hồng Đức thứ 24 đời Lê Thánh Tông. Làm quan đến Lễ bộ Tả thị lang.
24. Nguyễn Xuân (Đồng Hoàng) đỗ Phó bảng khoa Tân Mùi 1871 niên hiệu Tự Đức thứ 24. Cụ được bổ nhiệm làm Kiểm thảo học sỹ ở Viện hàn lâm.
* Phường Hà Cầu:
25. Lưu Hy đỗ Tiến sỹ khoa Mậu Tuất 1478 niên hiệu Hồng Đức thứ 9 đời Lê Thánh Tông, làm quan đến Hiến sát sứ.
26. Nguyễn Trang đỗ Tiến sỹ khoa Canh Tuất 1490 niên hiệu Hồng Đức thứ 21 đời Lê Thánh Tông. Cụ làm quan đến chức Lễ bộ Tả thị lang.

* Phường Yên Nghĩa:
27. Nguyễn Tông (Nghĩa Lộ) đỗ Tiến sỹ khoa Quý Mùi 1463 niên hiệu Quang Thuận thứ 4 đời Lê Thánh Tông. Cụ làm quan đến chức Phủ doãn phủ Phụng Thiên.
28. Nguyễn Vũ con trai cụ Nguyễn Tông. Cụ đỗ Hoàng Giáp khoa Kỷ Mùi 1499 niên hiệu Cảnh Thống thứ 2 đời Lê Hiến Tông. Làm quan đến Hữu Thị lang kiêm Quốc tử giám Tư nghiệp.
29. Nguyễn Thước (1517-?) là cháu nội cụ Nguyễn Vũ. Cụ Nguyễn Thước thi đỗ Hội nguyên Tiến sỹ khoa Đinh Mùi 1547 niên hiệu Vĩnh Định thứ nhất đời Mạc Phúc Nguyên, làm quan đến Thừa chính sứ.

* Phường Phú Lương:
30. Nguyễn Tử Loa (người làng Văn Nội), thi đỗ Thái học sinh năm Giáp Thìn 1304 niên hiệu Hưng Long thứ 12 đời Trần Anh Tông, làm quan đến chức Thừa chính sứ.
31. Nguyễn Giác ( 1455-?), người xã Thắng Lã, huyện Thanh Oai, nay thuộc phường Phú Lương. Cụ đỗ Bảng nhãn khoa Giáp Thìn 1484 niên hiệu Hồng Đức thứ 15 đời Lê Thánh Tông, làm quan đến Hình bộ Tả thị lang.

NHÂN VẬT TIÊU BIỂU

1. Doanh nhân Bạch Thái Bưởi (1874-1932)
Ông sinh ra trong gia đình nông dân ở làng Yên Phúc, tỉnh Hà Đông, nay thuộc phường Phúc La. Vốn là họ Đỗ, nhà nghèo, mất sớm, sau nhờ người nhà giàu họ Bạch nuôi làm con, cho ăn học mới đổi thành họ Bạch. Từ một người tay trắng trở thành một doanh nhân Việt Nam kiệt xuất trong những năm đầu thế kỷ XX, được người đương thời mệnh danh là “chúa sông Bắc Kỳ”, là “bậc anh hùng kinh tế thứ nhất trong kinh tế giới nước nhà”.

2. Đại tướng Lê Trọng Tấn (1914-1986)
Đại tướng Lê Trọng Tấn còn có tên gọi là Lê Trọng Tố. Ông sinh vào tháng 10 năm 1914 trong một gia đình nhà nho yêu nước ở làng Yên Định, nay thuộc phường Yên Nghĩa, quận Hà Đông. Đầu năm 1944, ông tham gia Mặt trận Việt Minh. Đầu năm 1947, ông là chỉ huy quân sự khu 14, liên khu 10. Khi các đơn vị đại đoàn quân chủ lực của bộ đội ta ra đời, ông là một trong những cán bộ chỉ huy cấp đại đoàn đầu tiên lúc 34 tuổi. Trong hai cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ xâm lược, tên tuổi Đại tướng Lê Trọng Tấn gắn với những chiến dịch, những trận đánh đi vào lịch sử như: chiến dịch Điện Biên Phủ, chiến dịch Trị Thiên, chiến dịch Huế - Đà Nẵng…
Ông là vị danh tướng Việt Nam thời hiện đại, làm vẻ vang cho quê hương đất nước.

3. Giáo sư Nguyễn Văn Hiệu (1938 - 2022)
Giáo sư, viện sỹ Nguyễn Văn Hiệu sinh ngày 21/7/1938 tại Cầu Đơ, nay thuộc phường Hà Cầu, quận Hà Đông, Hà Nội, trong một gia đình viên chức nhỏ. Sau hoà bình lập lại, ông vào học tại khoa Vật lý – Đại học sư phạm Hà Nội, được giữ lại giảng dạy tại trường đại học Tổng hợp. Năm 1960-1970, ông được cử sang học và làm việc tại Viện Vật lý Đúp na, Liên Xô cũ. Trong những năm ấy, ông đã công bố hàng loạt công trình khoa học có tiếng vang quốc tế. Trở về nước từ những năm 70 đầu thế kỷ XX, ông tiếp tục miệt mài nghiên cứu sáng tạo, có những đóng góp nổi bật cho sự đổi mới, phát triển của nền khoa học cách mạng Việt Nam.

4. Nhà văn Hồ Phương (1930 – 2024)
Nhà văn Hồ Phương, tên thật là Nguyễn Thế Xương, sinh ngày 15/4/1930 tại thôn Mậu Lương, xã Kiến Hưng, thị xã Hà Đông (nay là quận Hà Đông, thành phố Hà Nội). Ông là hội viên sáng lập Hội Nhà văn Việt Nam năm 1957.
Hồ Phương là nhà văn quân đội với nhiều tác phẩm nổi tiếng như: Cỏ non (1960), Xóm mới (1962), Trên biển lớn (1964), Chúng tôi ở Cồn Cỏ (1966), Nhằm thẳng quân thù mà bắn (1967), Những tầm cao (1973)… Ông từng trực tiếp tham gia chiến dịch Điện Biên Phủ và nhiều chiến dịch lớn suốt những năm chống Pháp. Từ năm 1955 ông về Tổng cục Chính trị, là thành viên tham gia thành lập tạp chí Văn nghệ Quân đội năm 1957. Nhà văn Hồ Phương từng giữ chức Phó tổng biên tập tạp chí Văn nghệ Quân đội. Năm 1990 ông được phong quân hàm Thiếu tướng.

5. Nữ sĩ Xuân Quỳnh (1942-1988)
Xuân Quỳnh tên đầy đủ là Nguyễn Thị Xuân Quỳnh, sinh ngày 6/10/1942 tại làng La Khê, xã Văn Khê, thị xã Hà Đông (nay là quận Hà Đông). Bà được biết đến là một nữ nhà thơ người Việt Nam. Bà nổi tiếng với nhiều bài thơ được nhiều người biết đến như Thuyền và biển, Sóng, Thơ tình cuối mùa thu, Tiếng gà trưa. Bà được Nhà nước Việt Nam truy tặng Giải thưởng Nhà nước và Giải thưởng Hồ Chí Minh vì những thành tựu cho nền văn học Việt Nam.

[Video] Sóng lụa làng nghề Vạn Phúc Là một trong những làng nghề thủ công ra đời sớm nhất vùng Đồng bằng sông Hồng cũng như cả nước, làng lụa Vạn Phúc (quận Hà Đông) là làng nghề dệt lụa tơ tằm nổi tiếng từ xa xưa. Nhiều mẫu hoa văn của lụa Vạn Phúc từng đư...

THÀNH LẬP THANH TRA VĂN HOÁ ĐỂ CHỐNG THAM NHŨNG, TIÊU CỰC

Luật Di sản văn hóa sửa đổi vừa được Quốc hội thông qua sẽ thành lập thanh tra di sản văn hóa từ ngày 1/7/2025.

Chiều 23/11 ( cũng là ngày di sản văn hóa Việt Nam)
với 413/422 đại biểu tham gia biểu quyết tán thành, Quốc hội đã thông qua Luật Di sản văn hóa sửa đổi. Luật có hiệu lực thi hành từ ngày 1/7/2025.

Một trong những điểm mới của Luật Di sản văn hóa sửa đổi đó là sẽ thành lập thanh tra di sản văn hóa.
Theo đó, cơ quan thanh tra về di sản văn hóa được thành lập ở cơ quan tham mưu, giúp quản lý nhà nước về di sản văn hóa ở trung ương để thực hiện nhiệm vụ thanh tra chuyên ngành về di sản văn hóa.
Bên cạnh đó, cơ quan này sẽ thực hiện nhiệm vụ tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo và phòng, chống tham nhũng, tiêu cực trong lĩnh vực di sản văn hóa theo quy định của pháp luật; Chính phủ quy định chi tiết điều này.

Trước khi Quốc hội biểu quyết thông qua Luật, Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa, Giáo dục Nguyễn Đắc Vinh trình bày Báo cáo giải trình, tiếp thu, chỉnh lý dự thảo Luật Di sản văn hóa sửa đổi.

Một số ý kiến nhất trí quy định về thanh tra chuyên ngành di sản văn hóa tại dự thảo Luật. Có ý kiến đề nghị cân nhắc quy định này.

Theo ông Nguyễn Đắc Vinh, sau Kỳ họp thứ 7, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã chỉ đạo rà soát, gửi văn bản đề nghị Chính phủ có ý kiến, đề xuất phương án về sự cần thiết thành lập thanh tra di sản văn hóa tại dự thảo Luật hay quy định tại Nghị định về cơ quan thực hiện chức năng thanh tra chuyên ngành, nếu có thành lập thanh tra chuyên ngành về di sản văn hóa.
"Chính phủ đã xem xét kỹ lưỡng, thống nhất đề xuất quy định về thanh tra chuyên ngành di sản văn hóa tại dự thảo Luật, vì quản lý nhà nước về di sản văn hóa là lĩnh vực lớn, phức tạp, quan trọng

Ủy ban Thường vụ Quốc hội nhận định, di sản văn hóa ở nước ta rất đa dạng về loại hình, tính chất, giá trị, quy mô nên rất cần đội ngũ thanh tra chuyên sâu về chuyên môn, nghiệp vụ để bảo đảm thực thi hiệu quả việc phòng ngừa, kịp thời phát hiện, ngăn chặn, xử lý vi phạm trong lĩnh vực di sản văn hóa.
So với Luật hiện hành, dự thảo Luật có những điểm mới cơ bản, trong đó là hoàn thiện quy định về các hành vi bị nghiêm cấm để bảo đảm chính xác, đầy đủ hơn, làm cơ sở cho việc hướng dẫn thực hiện, kiểm tra, xử lý vi phạm trong bảo vệ và phát huy giá trị di sản văn hóa.

Dự Luật cũng quy định cụ thể việc sửa chữa, cải tạo, xây dựng công trình, nhà ở riêng lẻ trong và ngoài khu vực bảo vệ di tích; quy định về quản lý di vật, cổ vật, bảo vật quốc gia, xử lý di vật, cổ vật được phát hiện, giao nộp; bổ sung Quỹ bảo tồn di sản văn hóa…