Đủng Đỉnh Đọc

Hội sách thiếu nhi ở Bologna được xem là sự kiện lớn nhất hằng năm của mảng sách thiếu nhi trên toàn thế giới. Trong đó, hạng mục BolognaRagazzi Award (BRAW) được bắt đầu từ năm 1966 tới nay, vẫn luôn được mong chờ vì ý nghĩa đặc biệt nhằm tôn vinh sự xuất sắc trong minh họa, thiết kế đồ họa và đổi mới biên tập.

Năm nay ở Bologna Book Fair, có một dấu mốc khá đặc biệt của sách tranh Việt Nam, đó là lần đầu tiên một quyển sách thiếu nhi từ đất nước mình đã lọt vào danh sách 150 tác phẩm xuất sắc nhất của BRAW trong năm 2026. Theo như thống kê từ Bologna Book Fair, số lượng sách mà các giám khảo xét duyệt năm nay tăng 6,8% so với năm trước, với tổng số sách 4.120 đến từ 73 quốc gia và vùng lãnh thổ trên thế giới.

Bạn có nhìn thấy tựa sách ấy giữa những tác phẩm từ khắp nơi trên thế giới không?

Sự mai một của ngôn ngữ

Trong sổ tay ghi chép của tôi vào năm 2019 có một đoạn ghi thế này: “Chỉ có 83 ngôn ngữ đang được sử dụng ngày nay, trong tổng số 7000 ngôn ngữ của loài người. Các nhà ngôn ngữ học kết luận rằng đâu đó trên thế giới, cứ hai tuần sẽ có một loại ngôn ngữ biến mất”. Tôi không ghi lại nguồn nên cũng không nhớ rõ mình đọc ở đâu. Nhưng từ 2019 tới nay thì hẳn nhiều ngôn ngữ đã không còn hiện diện nữa. Sự mất mát đã xảy ra rồi, và thời đó tới giờ còn bao biến động với AI và những câu văn dễ dàng nhưng vô hồn ngày càng lan ra như rễ cỏ…

Trong cuốn sách gần đây nhất mà tôi xuất bản, có một trang mà hầu như ai cũng dừng lại hỏi cụm từ “Thậm tai hại!”. Tại sao không phải là “Thật tai hại!”. Tại vì “Thật tai hại!” thì nó dễ. Tôi muốn dùng một từ có sắc thái đúng, thể hiện được tính cách, cường độ, cảm xúc của nhân vật. Và hơn hết, tôi muốn bạn đọc nhỏ của tôi biết có một từ có thể đặt vào chỗ đó trong câu văn, thay vì một từ thông thường là từ “thật”. Coi như là một nỗ lực nhỏ của tôi để câu văn gồ ghề hơn, nhưng sống động hơn. Và với tôi, sách tranh không phải chỉ là phương tiện giáo dục mà là tác phẩm văn học nên nó cần sự sống động đó.

Và tôi cũng không phải người đầu tiên để chữ thậm trước tính từ đâu mà. Nếu ai từng được bà được mẹ đọc cho truyện thơ dân gian thì hẳn còn nhớ hai câu mở đầu truyện thơ Trương Chi, mà sau này Nguyễn Huy Thiệp cũng trích lại trong truyện ngắn cùng tên của mình:

“Ngày xưa có anh Trương Chi
Người thì thậm xấu, hát thì thậm hay”

Chia sẻ về một cuốn sách tranh vừa được xuất bản của cô thủ thư Đủng Đỉnh Đọc.

..
Cuối năm 2024, lúc đang ở Munich thì mình nhận được tin bản thảo này lọt vào danh sách Unpublished manuscript của dpictus và sẽ được trưng bày ở Bologna Bookfair. Sau đó chưa đến 1 tháng thì Crabit Kidbooks cũng đồng thời tình cờ nhận được tài trợ từ Bologna Book Fair để có mặt và trưng bày về sản phẩm sách tại hội sách này. Vậy nên cuối tháng 3 năm ngoái, mình và "Vương miện của Mặt trời" đã chu du cùng nhau đến Italy và cuối cùng năm nay, Crabit Kidbooks xuất bản cuốn sách này đến tay bạn đọc Việt Nam. Cùng với cuốn "Khu vườn trong tim ta", của Phạm Quang Phúc, đây là hai trong tổng số 3 tác phẩm của tác giả và họa sĩ Việt Nam có mặt trong danh sách của dpictus trong 7 mùa qua và cả hai cuốn này đều được Crabit xuất bản.

Từ bản thảo đầu tiên hơn 20 năm trước cho một cảm hứng của câu chuyện nhân sinh người lớn cho đến hình hài này, một câu chuyện dành cho con trẻ, là một quá trình sửa chữa, thay đổi. Kịch bản vẫn còn được nhận góp ý và suy ngẫm, chỉnh sửa cho đến tận tháng 9 năm nay, khi mình trò chuyện cùng những người bạn làm sách từ Nhật, từ Thụy Sỹ, từ Mỹ, từ Thái Lan. Đó là một niềm vui của mình khi làm sách, sáng tác sách, một thứ niềm vui mà mình nghĩ là tự thân nó giúp mình lớn lên và mang lại nhiều động lực cho bản thân mỗi ngày.

Câu chuyện này về Mặt Trời, khởi đầu là một ngẫu hứng (như rất nhiều tác phẩm văn học khác trên đời), nhưng sự hoàn tất là một chặng đường tóm lược lại những gì mình đã được học, được làm, được thực hành và say mê về sách tranh.

Mời bạn cùng đọc và vui với mình, khám phá các chi tiết nho nhỏ mình và Giang chăm chút từ bìa áo, bìa chính cho tới các trang lót và trang bên trong. Ước mơ tiếp theo của mình là làm sao để Cậu bé Mặt Trời này có thể tiếp tục đi chu du thêm nhiều vòng quanh trái đất này, ngắm nhìn thêm nhiều cảnh sắc ở các quốc gia vùng đất khác nhau. Xin manifest cho một ước nguyện năm 2026.

Bên dưới mình để link đính kèm để pre-order nhé.

Nhân một ngày biến động của thế giới, chúng mình share lại một bài viết về những ngăn cách và liên kết.
Sách tranh có thể mở ra những chiều kích đa dạng về chủ đề và làm chúng ta phải suy nghĩ nhiều hơn về thế giới mà ta đang sống mỗi ngày, về những gì diễn ra bên kia cánh cửa nhà ta.

Gửi đến bạn bài thơ đầu xuân.
Mong mỗi chúng ta hãy cứ sống với bao điều bí mật, hết lần này đến lần khác.
Những bí mật cứ bốc hơi, lưu chuyển, trở lại và ra đi.

BÍ MẬT
Denise Levertov

Hai đứa con gái
tìm ra bí mật của đời sống
trong một câu thơ
ngẫu nhiên.

Tôi, kẻ chẳng biết gì
về bí mật ấy, đã
viết câu thơ đó. Họ
bảo tôi

(thông qua một người khác)
họ tìm ra nó rồi
nhưng không nói nó là gì
thậm chí còn không nói

đó là câu thơ nào. Hèn gì
tới giờ, mới non hơn
một tuần, họ đã quên
bí mật đó,

câu thơ, nhan đề
bài thơ. Tôi yêu họ
bởi họ đã tìm ra cái mà
tôi không tìm ra,

bởi họ cảm mến tôi
qua câu thơ tôi viết,
bởi họ đã quên tất cả
để

một nghìn lần sau, khi cái chết
tìm đến, họ lại
tìm ra nó lần nữa, trong
những câu thơ
khác

trong những diễn biến
khác. Và bởi họ
muốn biết về nó,
bởi họ

tin rằng trên đời có một
bí mật như thế,
thật mà,
ấy là điều quan trọng,
hơn hết thảy.

Ảnh minh hoạ từ cuốn sách tranh Chirri & Chirra của Kaya Doi.

Một lời mời từ mùa xuân

Ngày 8/2 Chủ nhật tuần tới, Đủng Đỉnh Đọc sẽ tham gia đọc sách và chuyện trò về chủ đề sách Tết tại thư viện Khoa học Tổng hợp TpHCM (69 Lý Tự Trọng, phường Bến Thành).

🌸 9:00-11:30 Đọc sách và workshop dành cho thiếu nhi
Cùng nhau, chúng ta sẽ lắng nghe những tựa sách tranh chủ đề ngày Tết - “Lại may hỏng rồi!”, “Hẹn mùa Tết ngọt”, “Xuân gọi bầu trời nhuộm nắng” và làm một số hoạt động thủ công sau khi đọc sách.

Link/QR code để đăng ký tham dự có trong ảnh nhé mọi người.

[Hỗ trợ truyền thông]

Room to Read đang tìm kiếm tác giả và hoạ sĩ cho bộ sách về chủ đề hàng không vũ trụ. Mời các bạn, các anh chị nhà văn, hoạ sĩ tham gia nhé. Thông tin chi tiết vui lòng liên hệ trực tiếp cùng Room to Read.

📣 ROOM TO READ TÌM KIẾM TÁC GIẢ VÀ HỌA SĨ – SÁCH TRANH STEM CHO HỌC SINH TIỂU HỌC

Tổ chức Room to Read đang tìm tác giả và họa sĩ tham gia dự án sách tranh STEM cho học sinh tiểu học (24–32 trang/tựa).
Hạn cuối gửi ý tưởng sách tranh và porfolio: 30/1/2026.

✍️ Dành cho tác giả
Thân mời bạn gửi ý tưởng sách tranh theo các hướng sau:
• Hư cấu: Kể lại lịch sử và quá trình phát triển của ngành hàng không và vũ trụ thông qua câu chuyện giàu trí tưởng tượng, phù hợp với trẻ em.
• Phi hư cấu có cốt truyện (narrative nonfiction): Giới thiệu cho độc giả nhỏ tuổi về các công việc đa dạng trong hoạt động sân bay.
• Hư cấu khám phá khoa học: Theo chân những đứa trẻ tò mò khám phá cách máy bay hoạt động, từ kiểm soát không lưu đến liên lạc vô tuyến.

⏳ Thời gian viết bản thảo (sau khi ý tưởng được chọn): 1/2 – 15/3/2026 (45 ngày)

🎨 Dành cho họa sĩ
Nếu có thể tham gia minh họa sách trong thời gian 1/4 – 30/6/2026 (3 tháng), vui lòng gửi portfolio cho Room to Read.

📍Hạn cuối gửi ý tưởng sách tranh và porfolio: 30/1/2026.

Các mốc thời gian là yêu cầu bắt buộc của dự án.

📩 Vui lòng gửi ý tưởng bản thảo và porfolio minh họa về [email protected]
Room to Read trân trọng mọi ý tưởng gửi về và cam kết chỉ phát triển, sử dụng ý tưởng khi có sự thống nhất và thỏa thuận chính thức với tác giả.

Cũng nôn nao định viết về cuốn sách Tết này nhưng chưa có thời giờ; nên mình đăng trước lên đây để mọi người biết (hoặc được nhắc lại) về sự hiện diện của nó, là cuốn "Hẹn mùa Tết ngọt" của chị Quynh Le (tác giả kiêm thủ thư/founder trang Đủng Đỉnh Đọc) và Quyên Thái (hoạ sĩ). Quả thực Tết không phải là mùa đẹp với mình vì trải nghiệm cá nhân, nhưng cuốn sách này nhắc lại cho mình những trong trẻo của Tết mà một đứa trẻ (ân phước thay) luôn có khả năng thâu nhận trọn vẹn.

Tưởng rằng truyện kể về Tết thì sẽ 'cliché' đúng không, chắc lại bánh mứt, lại sum họp gia đình. Ừ thì đúng vậy, nhưng chúng là hệ quả của một quá trình chăm sóc, dưỡng nuôi cả thiên nhiên đất trời và cả lòng người. 'Hẹn mùa Tết ngọt' nói về quá trình dưỡng nuôi ấy sinh động và tình cảm vô cùng. Tình bà cháu, với mình luôn là một dạng tình cảm đặc biệt, vì nó phủ bóng thời gian, nó bao dung và thông thoáng. Trong truyện, ba mẹ đi làm xa khi Tết vừa hết, cháu ở nhà với bà qua một năm ròng bốn mùa luân chuyển. Bằng ấy thời gian, bà cùng cháu làm vườn, ngắm hồ sen, đào củ, sên mứt, để rồi mùa Tết năm nay cháu lại được sum vầy cùng ba mẹ. Nếu nhâm nhi các bức minh hoạ, bạn sẽ nhận ra một tuyến truyện song song khác về sự trưởng thành nội tâm của em bé nữa, nhưng mình không nói thêm đâu, để dành cho bạn mua sách, xem tranh.

Câu chuyện được kể bằng các khổ thơ năm chữ và tranh minh hoạ bảng lảng hương xuân. Tụi mình sẽ có buổi đọc sách vào sáng ngày 8/2 ở Thư viện Tổng hợp TP. HCM. Thông tin chi tiết sẽ được đăng lên sớm. Mời bạn đặt sách tại link ở phần comment nhé.

Còn nhớ chăng, thuở đầu tiên là đứa trẻ,
Thế gian này lạ lẫm với bạn đâu?
Mọi dáng hình, vừa gặp đã thân quen,
Rồi lặng ngắm, lòng mình như vẫn biết
Địa y trên đá, lá dương xỉ, đám hoa xạ hương kia...

Nay bóng tối thiên nhiên dường như xa lạ,
Và bạn bước đi, kẻ lạ giữa phố phường,
Còn nhớ không, đất mẹ từng thở bạn vào lòng
Bằng sinh khí, bằng ánh dương tia sáng...

Hãy ngủ dưới gốc cây, khi màn đêm xe lại
Thành vật chất thế gian; lắng nghe tiếng gió,
Thủy triều, và khúc hòa âm của canh thâu; giờ đây
Tất thảy điều bạn biết trước khi dần quên lãng,
Trước khi bạn thành ra xa lạ với mình...

(Đủng Đỉnh Đọc trích dịch từ bài thơ 'Message from Home' của Kathleen Raine.)

Tranh minh hoạ từ cuốn sách tranh The River của tác giả/hoạ sĩ người Ý Alessandro Sanna. The River mô tả các mùa trong năm và những dạng trải nghiệm, những câu chuyện khác nhau mà mỗi mùa mang theo.

Cuốn sách gần như chỉ toàn hình ảnh, trình bày mỗi mùa trong một chương riêng cùng câu chuyện đi cùng. Một vài câu ngắn ở đầu mỗi chương đóng vai trò mở cảnh, gợi ý cho người đọc cách theo dõi mạch truyện của từng mùa. Bắt đầu từ mùa thu và kết thúc ở mùa hè, The River nói về mối gắn bó của chúng ta với nơi chốn, đồng thời về các mối liên hệ giữa địa lý, bối cảnh và những câu chuyện mà con người kể lại.

The River cũng là một cuốn sách về dòng chảy thời gian. Thời gian trôi đi như con sông và cứ thế cuốn chúng ta theo.

"Đứa trẻ biết đọc trở thành người lớn biết đọc. Nhiều người lớn không đọc để hưởng thụ; tôi e phần lớn là vậy. Và trong kỷ nguyên thiết bị hiện diện khắp nơi, điều đó dường như đúng với đa số trẻ em: một báo cáo gần đây của National Literacy Trust (Quỹ quốc gia hỗ trợ kĩ năng đọc - viết) cho biết: chỉ một trong ba trẻ em và thanh thiếu niên 8–18 tuổi nói rằng các em thích đọc trong thời gian rảnh. Nhiều trẻ chẳng có lấy một cuốn sách. Tôi vừa đọc về Bookbanks – tổ chức đáng quý đặt sách miễn phí trong các ngân hàng thực phẩm. Cứ lấy về một cuốn mà đọc. Nhưng chúng ta vốn đã có điều đó rồi: hệ thống thư viện công cộng. Đứa trẻ lớn lên quen thuộc với thư viện địa phương là một đứa trẻ có đặc quyền, một đứa trẻ biết đọc, và là ai đó mà cuộc đời sẽ tinh tấn đến vô cùng: một người lớn biết đọc.

Tôi không thuộc nhóm đó. Tôi lớn lên ở Ai Cập, chẳng được tiếp cận thư viện nào. Nhưng có một hiệu sách tiếng Anh ở Cairo; tôi nhớ mình đã coi nơi này như thư viện: lẩn vào một góc, lấy xuống cuốn tôi đọc dở tuần trước, đọc cho tới khi bị gọi đi. Tôi đắm mình trong các tác phẩm của Arthur Ransome - 'Swallows and Amazons' và những cuốn khác, được cuốn vào thế giới kỳ lạ của những đứa trẻ chèo thuyền trong khung cảnh sông nước và cỏ cây xanh rượi. Tôi bị hớp mất hồn, biến mất một lúc khỏi phông nền cánh đồng mía, hàng cọ và lạc đà (thật tẻ nhạt với tôi). Cuộc tiết lộ về những-cái-khác, về thời gian và không gian vượt khỏi chính mình: chúng là lời gợi nhắc đầu tiên cho trí tưởng tượng.

Lý do truyện cổ tích, thần thoại, truyền thuyết trước hết dành cho người lớn là vì chúng gợi ra những thế giới, hoàn cảnh nơi mọi thứ diễn ra khác biệt với cuộc sống của hầu hết mọi người: nơi bà mẹ kế độc ác bị trừng trị; nơi cô hầu phòng lấy được hoàng tử; nơi bạn có thể tìm ra chiếc nồi đầy vàng. Giờ người ta xem những điều này chỉ dành cho trẻ con; nhưng ở thời truyện kể được khai sinh, người ta hiểu rõ giá trị thực sự: chúng có quyền năng gợi mở một khả thể mới.

Có lẽ chúng ta đều cần đến câu chuyện, dù là trẻ con hay người lớn. Phim là câu chuyện, phần lớn truyền hình là câu chuyện, gần như mọi thứ được phát trực tuyến đều là câu chuyện. Từ lâu người ta đã quen miệng gọi các mục tin tức là “story”: “Anh/chị X có câu chuyện này.” Ranh giới giữa hư cấu và thực tế trở nên mờ nhạt. Thuở nhỏ ở Ai Cập, tôi mê mẩn 'Tales of Troy and Greece' (Truyện kể về Thành Troy và Hi Lạp) của Andrew Lang. Đây là bản kể lại thần thoại Homer, hay đến mức làm tôi lẫn lộn những trận chiến trên đồng bằng thành Troy với những trận xe tăng chiến ở sa mạc Libya mà người lớn vẫn nhắc. Hiện thực và hư cấu lại bị lẫn vào nhau.

Đối với tôi, điều tôi đọc và trải nghiệm luôn khơi gợi các phản hồi liên quan đến truyện hư cấu. Tôi viết cho trẻ em trước khi viết cho người lớn. Có một thời gian ngắn tôi từng viết cho cả hai, rồi sau đó việc viết lách cho trẻ em rời khỏi tôi và tôi chỉ còn viết cho người lớn; đây là điều tiếc nuối. Giờ đây, tôi thấy những cuốn sách thiếu nhi ngày ấy thấm đẫm mối quan tâm và băn khoăn mà sau này xuất hiện trong các tiểu thuyết tôi viết. Sự vận hành của ký ức, sự hiện diện của quá khứ, những xung đột lợi ích: đó là những chủ đề đã truyền lửa đến cuốn 'The Ghost of Thomas Kempe' viết cho trẻ em, và cũng truyền nhiều lửa như thế đến cuốn 'Moon Tiger' viết cho người lớn. Tôi từ chối viết cho trẻ em theo lối xem các em là một loài khác. Tôi muốn để các em cảm nhận (tôi làm một cách chủ đích) rằng đằng sau và vượt ra ngoài câu chuyện các em đang đọc là gợi ý về bao điều mời gọi, một hơi thở từ tương lai, một hạt mầm lưu giữ điều mà một ngày nào đó các em sẽ hiểu."

(Trích từ bài phát biểu của Penelope Lively tại lễ trao giải The Booker 2025. Bà là tác giả duy nhất từng đoạt cả giải The Booker và huy chương Carnegie cho sách thiếu nhi.)

Tranh minh hoạ từ tác phẩm 'At the Drop of a Cat' (tác giả Élise Fontenaille & hoạ sĩ Violeta Lópiz)

VỀ VĂN HỌC THIẾU NIÊN

Thông thường, văn học thiếu niên được xếp chung vào thể loại "văn học thiếu nhi". Tuy vậy, sự tách bạch là dĩ nhiên nếu ta xét đến sự biến đổi ngoạn mục trong tâm thức khi trẻ chạm ngưỡng tuổi dậy thì (trong khoảng 11-15 tuổi). Sau đây là các bài viết của Đủng Đỉnh Đọc có liên quan đến văn học dành cho lứa tuổi này, mời bạn tham khảo.

1. Văn học thiếu niên: hành trình tạm biệt thời thơ ấu
Bài viết khái quát một số đặc điểm của văn học thiếu niên và gợi ý cách chọn sách cho lứa tuổi này
http://www.dungdinhdoc.com/2024/03/van-hoc-thieu-nien-hanh-trinh-tam-biet.html

2. Các tác phẩm văn học phù hợp
- Tuổi thơ im lặng (Duy Khán) http://www.dungdinhdoc.com/2024/10/tuoi-tho-im-lang-duy-khan.html
- Hành trình ngày thơ ấu (Dương Thu Hương)
http://www.dungdinhdoc.com/2024/07/hanh-trinh-ngay-tho-au-duong-thu-huong.html

3. Các tác phẩm sách tranh phù hợp
http://www.dungdinhdoc.com/search/label/11-15%20tu%E1%BB%95i?&max-results=7

Còn rất rất nhiều tác phẩm hay cho lứa tuổi này mà tụi mình muốn giới thiệu đến mọi người. Mong rằng năm 2026 có bút lực dồi dào để làm giàu thêm nội dung cho nhánh này ^^

Ảnh là trang bìa cuốn sách "The Yearling" của nhà văn Marjorie Kinnan Rawlings được trao giải Putlizer năm 1939. Tiếng Việt mình đã có 2 bản dịch, bản đầu tiên tựa là "Con nai tơ" của Bảo Sơn, bản mới phát hành gần đây tựa là "Jody và chú nai con" của Nhật Phi (NXB Văn Học & đơn vị phát hành sách Huy Hoàng). Đây là cuốn tiểu thuyết tiêu biểu dành cho thiếu niên mà tụi mình sẽ sớm lên bài.