15/05/2026
Mình Giơ Ảnh Brad Pitt Và Angelina Jolie Lên Và Cả Lớp Im Lặng — Ngày Đó Mình Mới Hiểu Ra ASSUMPTION ERROR, Cái Bẫy Giáo Viên Rất Dễ Mắc
10 năm về trước, mình từng tham gia dạy Demo ở 1 trung tâm, đã đứng lớp qua đủ loại học sinh, đủ loại trình độ. Buổi demo này với mình chỉ là một buổi bình thường, chuẩn bị kỹ, giáo án chặt, phong thái thoải mái.
Có 1 từ cần dạy hôm đó là "divorce".
Mình nghĩ nhanh cần một hình ảnh gây ấn tượng, dễ nhớ, đủ mạnh để học viên không bao giờ quên từ này. Và mình chọn: ảnh của Angelina Jolie và Brad Pitt. Một trong những vụ ly hôn nổi tiếng nhất thế giới. Hoàn hảo.
Mình giơ hình lên, mỉm cười tự tin: "Đây là ai? Và chuyện gì đã xảy ra với họ?"
Cả lớp im lặng.
Không phải im lặng vì đang suy nghĩ. Mà im lặng vì... không biết.
Một vài học viên nhìn nhau, mình nghe loáng thoáng “Who are they?” và cả Tiếng Việt “Ai dzậy cô?” Mình đứng đó, tay vẫn cầm tấm hình, và thấy fail rồi!😅
Sau buổi demo, người quan sát, một academic director có kinh nghiệm, ngồi lại và nói một câu mình nhớ đến tận bây giờ:
"Mỹ vừa mắc lỗi Assumption Error. Mình đã mặc định người học biết điều mình biết nhưng thực tế không phải vậy. Có những người không quan tâm showbiz thì sẽ không biết họ là ai”
Assumption Error là gì và tại sao nó nguy hiểm hơn bạn nghĩ?
Assumption Error xảy ra khi giáo viên mặc định người học đã có sẵn một nền tảng kiến thức, văn hóa, hoặc kinh nghiệm nào đó mà không kiểm chứng.
Nó xuất hiện dưới nhiều hình thức:
1️⃣ Bẫy Lệch pha Văn hóa & Thế hệ (Cultural & Generational Assumption)
Giống như câu chuyện Brad Pitt của mình. Hoặc khi chúng ta lấy ví dụ về đĩa mềm (floppy disk), băng cassette cho thế hệ Gen Z, Gen Alpha. Chúng ta dùng hệ quy chiếu của mình áp đặt lên một thế hệ có mối quan tâm hoàn toàn khác.
2️⃣ Bẫy Thuật ngữ chuyên môn (The Jargon Trap)
Giáo viên thường nói: "Chỗ này các em thêm 'To-be' vào sau Chủ ngữ và trước V-ing nhé". Chúng ta mặc định học sinh hiểu "Chủ ngữ" là gì. Nhưng thực tế, rất nhiều học sinh bị hổng ngữ pháp tiếng mẹ đẻ, các em hoàn toàn không hiểu những thuật ngữ đó. Chúng ta bỏ qua bước giải thích vì nghĩ "cái này ai cũng biết".
3️⃣ Bẫy "Thời gian chờ" (Wait-time Assumption)
Giáo viên đặt câu hỏi, lớp im lặng 3 giây. Giáo viên lập tức mặc định: "Học sinh không hiểu bài/Học sinh chậm", thế là vội vàng đưa luôn ra đáp án. Nhưng thực chất, học sinh (đặc biệt là người châu Á) chỉ đang cần thêm vài giây để dịch ngôn ngữ trong não bộ hoặc đang e ngại chưa dám giơ tay. Mặc định sự im lặng là sự kém cỏi đã vô tình tước đi cơ hội tư duy của học trò.
4️⃣ Bẫy Đốt cháy giai đoạn (Skipping the Scaffolding)
Giáo viên giao việc: "Các nhóm hãy cùng thảo luận và làm một bài thuyết trình nhé". Chúng ta mặc định các em đã "biết cách làm việc nhóm". Nhưng thực tế các em không biết cách phân chia công việc, dẫn đến cãi vã. Chúng ta thiết kế bài học dựa trên logic và năng lực của người lớn, thay vì xuất phát điểm của trẻ.
Và đây là phần trớ trêu nhất: lỗi này phổ biến nhất ở những giáo viên có kinh nghiệm.
Vì càng dạy lâu, chúng ta càng tích lũy nhiều kiến thức, nhiều tham chiếu, nhiều "điều hiển nhiên" trong đầu. Và chúng ta bắt đầu quên mất rằng những thứ hiển nhiên với mình không hiển nhiên với người đang ngồi trước mặt.
Mình nghĩ cả thế giới đều biết Brad Pitt và Angelina Jolie. Nhưng học viên hôm đó, với nền tảng văn hóa, độ tuổi, và mối quan tâm của họ, hoàn toàn không có lý do gì để biết điều đó.
Mình đã dạy cho mình, không phải cho họ.
Câu hỏi mình tự hỏi từ ngày đó trước mỗi hoạt động:
"Mình đang assume người học biết điều gì mà thực ra họ có thể không biết?"
Câu hỏi đó đã thay đổi hoàn toàn cách mình thiết kế bài học.
Không còn dùng ví dụ vì nó hay với mình mà dùng vì nó có ý nghĩa với họ. Không còn bỏ qua bước giải thích vì "ai cũng biết" vì "ai cũng biết" thường chỉ có nghĩa là "mình biết." Không còn đánh giá học viên là "chậm" khi họ không phản ứng như kỳ vọng vì rất có thể mình đang nói chuyện với phiên bản của mình trong đầu, không phải với người đang ngồi trước mặt.
Assumption Error không chừa một ai. Nhưng khi nhận ra nó, bạn sẽ bắt đầu nhìn người học khác đi. Không phải "tại sao họ không hiểu?" mà là "mình đang bắt đầu từ đâu so với chỗ họ đang đứng?"
Mình Giơ Ảnh Brad Pitt Và Angelina Jolie Lên Và Cả Lớp Im Lặng — Ngày Đó Mình Mới Hiểu Ra ASSUMPTION ERROR, Cái Bẫy Giáo Viên Rất Dễ Mắc
10 năm về trước, mình từng tham gia dạy Demo ở 1 trung tâm, đã đứng lớp qua đủ loại học sinh, đủ loại trình độ. Buổi demo này với mình chỉ là một buổi bình thường, chuẩn bị kỹ, giáo án chặt, phong thái thoải mái.
Có 1 từ cần dạy hôm đó là "divorce".
Mình nghĩ nhanh cần một hình ảnh gây ấn tượng, dễ nhớ, đủ mạnh để học viên không bao giờ quên từ này. Và mình chọn: ảnh của Angelina Jolie và Brad Pitt. Một trong những vụ ly hôn nổi tiếng nhất thế giới. Hoàn hảo.
Mình giơ hình lên, mỉm cười tự tin: "Đây là ai? Và chuyện gì đã xảy ra với họ?"
Cả lớp im lặng.
Không phải im lặng vì đang suy nghĩ. Mà im lặng vì... không biết.
Một vài học viên nhìn nhau, mình nghe loáng thoáng “Who are they?” và cả Tiếng Việt “Ai dzậy cô?” Mình đứng đó, tay vẫn cầm tấm hình, và thấy fail rồi!😅
Sau buổi demo, người quan sát, một academic director có kinh nghiệm, ngồi lại và nói một câu mình nhớ đến tận bây giờ:
"Mỹ vừa mắc lỗi Assumption Error. Mình đã mặc định người học biết điều mình biết nhưng thực tế không phải vậy. Có những người không quan tâm showbiz thì sẽ không biết họ là ai”
Assumption Error là gì và tại sao nó nguy hiểm hơn bạn nghĩ?
Assumption Error xảy ra khi giáo viên mặc định người học đã có sẵn một nền tảng kiến thức, văn hóa, hoặc kinh nghiệm nào đó mà không kiểm chứng.
Nó xuất hiện dưới nhiều hình thức:
1️⃣ Bẫy Lệch pha Văn hóa & Thế hệ (Cultural & Generational Assumption)
Giống như câu chuyện Brad Pitt của mình. Hoặc khi chúng ta lấy ví dụ về đĩa mềm (floppy disk), băng cassette cho thế hệ Gen Z, Gen Alpha. Chúng ta dùng hệ quy chiếu của mình áp đặt lên một thế hệ có mối quan tâm hoàn toàn khác.
2️⃣ Bẫy Thuật ngữ chuyên môn (The Jargon Trap)
Giáo viên thường nói: "Chỗ này các em thêm 'To-be' vào sau Chủ ngữ và trước V-ing nhé". Chúng ta mặc định học sinh hiểu "Chủ ngữ" là gì. Nhưng thực tế, rất nhiều học sinh bị hổng ngữ pháp tiếng mẹ đẻ, các em hoàn toàn không hiểu những thuật ngữ đó. Chúng ta bỏ qua bước giải thích vì nghĩ "cái này ai cũng biết".
3️⃣ Bẫy "Thời gian chờ" (Wait-time Assumption)
Giáo viên đặt câu hỏi, lớp im lặng 3 giây. Giáo viên lập tức mặc định: "Học sinh không hiểu bài/Học sinh chậm", thế là vội vàng đưa luôn ra đáp án. Nhưng thực chất, học sinh (đặc biệt là người châu Á) chỉ đang cần thêm vài giây để dịch ngôn ngữ trong não bộ hoặc đang e ngại chưa dám giơ tay. Mặc định sự im lặng là sự kém cỏi đã vô tình tước đi cơ hội tư duy của học trò.
4️⃣ Bẫy Đốt cháy giai đoạn (Skipping the Scaffolding)
Giáo viên giao việc: "Các nhóm hãy cùng thảo luận và làm một bài thuyết trình nhé". Chúng ta mặc định các em đã "biết cách làm việc nhóm". Nhưng thực tế các em không biết cách phân chia công việc, dẫn đến cãi vã. Chúng ta thiết kế bài học dựa trên logic và năng lực của người lớn, thay vì xuất phát điểm của trẻ.
Và đây là phần trớ trêu nhất: lỗi này phổ biến nhất ở những giáo viên có kinh nghiệm.
Vì càng dạy lâu, chúng ta càng tích lũy nhiều kiến thức, nhiều tham chiếu, nhiều "điều hiển nhiên" trong đầu. Và chúng ta bắt đầu quên mất rằng những thứ hiển nhiên với mình không hiển nhiên với người đang ngồi trước mặt.
Mình nghĩ cả thế giới đều biết Brad Pitt và Angelina Jolie. Nhưng học viên hôm đó, với nền tảng văn hóa, độ tuổi, và mối quan tâm của họ, hoàn toàn không có lý do gì để biết điều đó.
Mình đã dạy cho mình, không phải cho họ.
Câu hỏi mình tự hỏi từ ngày đó trước mỗi hoạt động:
"Mình đang assume người học biết điều gì mà thực ra họ có thể không biết?"
Câu hỏi đó đã thay đổi hoàn toàn cách mình thiết kế bài học.
Không còn dùng ví dụ vì nó hay với mình mà dùng vì nó có ý nghĩa với họ. Không còn bỏ qua bước giải thích vì "ai cũng biết" vì "ai cũng biết" thường chỉ có nghĩa là "mình biết." Không còn đánh giá học viên là "chậm" khi họ không phản ứng như kỳ vọng vì rất có thể mình đang nói chuyện với phiên bản của mình trong đầu, không phải với người đang ngồi trước mặt.
Assumption Error không chừa một ai. Nhưng khi nhận ra nó, bạn sẽ bắt đầu nhìn người học khác đi. Không phải "tại sao họ không hiểu?" mà là "mình đang bắt đầu từ đâu so với chỗ họ đang đứng?"
Đây chính xác là trung tâm của Scaffolding, kỹ năng mình tin là quan trọng nhất trong nghề dạy học, nhưng lại ít được nhắc đến nhất. Không phải bắt đầu từ chỗ mình đang đứng, mà bắt đầu từ chỗ học viên đang đứng, rồi bắc cầu từ đó.
Đó là điều mình sẽ đi sâu trong Webinar tháng 6, cùng với những dạng Assumption Error phổ biến nhất mà mình đã quan sát trong 16 năm, và cách nhận ra chúng trước khi chúng phá vỡ một buổi học.
Chấm (.) nếu bạn muốn mình nhắc khi Webinar mở đăng ký.
________________________________________
Bạn có nhớ lần đầu tiên nhận ra mình đang "dạy cho bản thân" thay vì dạy cho học viên không? Hay bạn đã từng mắc một Assumption Error nào đó khiến cả lớp im lặng như mình không? Kể mình nghe với — mình tin là ai trong nghề cũng có ít nhất một câu chuyện như vậy. 👇