Công an xã Đại Chánh

CÔNG NGHỆ - CẦU NỐI ĐỂ TIẾP CẬN, GIÁM SÁT CHÍNH SÁCH

Nghị quyết số 57-NQ/TW về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia và Nghị quyết số 66-NQ/TW về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới đang được ngành tư pháp cụ thể hóa bằng những hành động cụ thể.

Cùng với các cơ sở dữ liệu về chính sách, pháp luật trên môi trường số, thông qua các ứng dụng công nghệ như AI, VNeID, người dân có thể dễ dàng tiếp cận chính sách, quy định pháp luật; được giải đáp và thậm chí được kiến nghị và giải quyết kiến nghị khi phản ánh về những hạn chế, bất cập của chính sách ngay trên môi trường số.

Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Tịnh cho biết, một trong những điểm nhấn đặc biệt của Cổng Pháp luật quốc gia đó là AI Pháp luật - ứng dụng trí tuệ nhân tạo hỗ trợ, giải đáp các vấn đề về pháp luật; lấy ý kiến người dân và doanh nghiệp về dự thảo văn bản quy phạm pháp luật; hỗ trợ pháp lý doanh nghiệp. Với mục tiêu trở thành một trợ lý pháp lý “ảo”, AI pháp luật hiện giải đáp các vấn đề pháp lý cơ bản ở 33 lĩnh vực như: Thuế, Lao động, An toàn lao động, Bảo hiểm xã hội, Bảo hiểm thất nghiệp, Đầu tư, Thương mại, Doanh nghiệp, Đất đai-Nhà ở... và hoàn thiện nhiều tính năng mới.

Theo thống kê của Cục trưởng Phổ biến, giáo dục pháp luật và Trợ giúp pháp lý, Bộ Tư pháp, Cổng Pháp luật quốc gia đã thu hút trên 28.000 lượt truy cập và gần 14.000 câu hỏi đã được AI pháp luật trả lời. Đây là tín hiệu tích cực cho thấy nhu cầu tìm hiểu, tra cứu pháp luật của người dân và doanh nghiệp là rất lớn. Chính môi trường số hóa tiện lợi đã giúp người dân, doanh nghiệp có thể tiếp cận pháp luật dễ dàng với thời gian tính bằng giây. Với nhiều người dân, doanh nghiệp, AI pháp luật là một kênh tham khảo hữu hiệu để họ có thêm kiến thức cơ bản trước khi quyết định tham vấn luật sư, cơ quan chức năng về cách thức giải quyết các vấn đề pháp lý phát sinh.

Tiếp cận, hiểu rõ về chính sách dễ dàng là điều kiện quan trọng để người dân thực thi chính sách, thậm chí là giám sát, phản biện chính sách. Với hệ thống thông tin tiếp nhận, xử lý phản ánh, kiến nghị về văn bản quy phạm pháp luật của Bộ Tư pháp, người dân, doanh nghiệp có thể phản ánh, kiến nghị về văn bản quy phạm pháp luật trên điện thoại di động hoặc truy cập đường dẫn https://paknvbqppl.moj.gov.vn trên máy vi tính thay vì phải gửi văn bản hoặc trực tiếp đến các cơ quan. Sau khi tiếp nhận phản ánh, hệ thống sẽ tự động phân loại và chuyển đến các bộ, ngành, địa phương liên quan để xem xét, xử lý và phản hồi kết quả xử lý.

Trong quá trình tiếp nhận, xử lý kiến nghị, người dân doanh nghiệp có thể theo dõi, giám sát, đánh giá trên hệ thống một cách dễ dàng. Các kiến nghị, phản ánh đều được xem xét, chuyển đến đúng “địa chỉ” giải quyết. Kết quả xử lý được công khai gắn với từng văn bản trên hệ thống. Để bảo đảm tính xác thực của người dùng, nâng cao sự tiện lợi cũng như chất lượng các ý kiến của người dân, doanh nghiệp, hệ thống thông tin cũng được tích hợp với Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư (VNeID).

Mới đây, Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính đã ký Công điện số 89/CĐ-TTg yêu cầu Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang Bộ, Chủ tịch Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương phải xác định tiếp nhận, xử lý các phản ánh, kiến nghị của người dân, doanh nghiệp về văn bản quy phạm pháp luật là nhiệm vụ quan trọng, không bỏ sót, không chậm trễ; trường hợp không trả lời, trả lời không đúng thời hạn phải chịu trách nhiệm theo quy định pháp luật.

Rõ ràng, chuyển đổi số, ứng dụng công nghệ, trí tuệ nhân tạo đã và đang mang lại lợi ích kép - không chỉ là công cụ hỗ trợ người dân tiếp cận pháp luật thuận tiện hơn, mà còn là nền tảng quan trọng giúp các cơ quan nhà nước đổi mới phương thức quản lý, điều hành, bảo đảm hiệu quả, minh bạch và kịp thời hơn, góp phần hoàn thành mục tiêu cơ bản tháo gỡ những “điểm nghẽn” do quy định pháp luật trong năm 2025 theo Nghị quyết số 66-NQ/TW.

Vấn đề đặt ra hiện nay là cần tiếp tục hoàn thiện thể chế, “nuôi” nguồn dữ liệu pháp luật, đầu tư đồng bộ hạ tầng và đặc biệt là xây dựng đội ngũ cán bộ đủ năng lực, tư duy số để khai thác hiệu quả hơn nữa những tiện ích mà chuyển đổi số mang lại, đáp ứng yêu cầu ngày càng tốt hơn cho người dân và doanh nghiệp qua đó nâng cao công tác xây dựng và thực thi chính sách trong kỷ nguyên mới của đất nước.

YÊU CẦU CẤP THIẾT VỀ MỘT HỆ THỐNG PHÁP LUẬT NĂNG ĐỘNG, THÍCH ỨNG

Trong bối cảnh đất nước đang bước vào giai đoạn phát triển nhanh và bền vững, yêu cầu về một hệ thống pháp luật năng động, thích ứng và hiệu quả trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết.

Dự thảo Nghị quyết về cơ chế xử lý khó khăn, vướng mắc do quy định pháp luật đã được Ủy ban Thường vụ Quốc hội thảo luận kỹ lưỡng, và theo dự kiến sẽ được Quốc hội thảo luận tại hội trường hôm nay thể hiện bước đột phá trong tư duy lập pháp.

Với tinh thần “lấy thực tiễn làm thước đo”, dự thảo Nghị quyết về cơ chế xử lý khó khăn, vướng mắc do quy định pháp luật hứa hẹn khơi thông các điểm nghẽn thể chế, biến pháp luật thành đòn bẩy thúc đẩy tăng trưởng kinh tế-xã hội.

Dự thảo Nghị quyết lần này đề xuất một cơ chế mang tính đột phá: cho phép Chính phủ hoặc Ủy ban Thường vụ Quốc hội “tạm điều chỉnh” một số quy định pháp luật trong giai đoạn 2025-2027. Đây không chỉ là một giải pháp kỹ thuật lập pháp mà là một bước đi cải cách thể chế sâu rộng, chuyển từ cách tiếp cận bị động, cứng nhắc sang chủ động, linh hoạt.

Bộ tiêu chí nhận diện vướng mắc được đưa ra trong dự thảo bao gồm: mâu thuẫn, chồng chéo giữa các văn bản pháp luật; hoặc quy định không rõ ràng, gây khó khăn trong áp dụng; hoặc tạo gánh nặng chi phí, kìm hãm sáng tạo và đổi mới. Đặc biệt, đề xuất bổ sung tiêu chí “thiếu quy định điều chỉnh” như đánh giá của nhiều đại biểu Quốc hội, đã trực tiếp giải quyết những “lỗ hổng pháp lý” vốn tạo ra nhiều rào cản ở nhiều lĩnh vực từ kinh tế số đến các mô hình kinh doanh mới.

Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Hoàng Thanh Tùng và một số đại biểu đánh giá cao bộ tiêu chí này, nhưng cũng lưu ý rằng các khái niệm như “gánh nặng chi phí” hay “hạn chế đổi mới sáng tạo” cần được định lượng hoặc định tính rõ ràng hơn để tránh vận dụng chủ quan. Cơ quan thẩm tra đề xuất bổ sung nguyên tắc “hợp hiến, thống nhất hệ thống pháp luật” để các điều chỉnh không làm phát sinh mâu thuẫn mới.

Một trong những điểm sáng của dự thảo là cơ chế phân quyền rõ ràng, Chính phủ chỉ được phép tạm điều chỉnh các quy định do mình trình; các văn bản do cơ quan khác trình sẽ thuộc thẩm quyền của Ủy ban Thường vụ Quốc hội. Những nội dung liên quan Hiến pháp, quyền con người, hình sự, tư pháp sẽ không được điều chỉnh bằng nghị quyết mà phải tuân thủ quy trình sửa luật đầy đủ.

Tại các phiên họp gần đây, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn đã đưa ra thông điệp mạnh mẽ: “Xác định kỹ vướng mắc chỗ nào, ở đâu, do ai thì chúng ta mới có thể tháo gỡ được”. Chủ tịch Quốc hội yêu cầu Bộ Tư pháp, với vai trò “người gác cổng” của hệ thống pháp luật, rà soát kỹ lưỡng, không bỏ sót bất kỳ yếu tố nào gây bất cập hoặc chồng chéo.

Chủ tịch Quốc hội yêu cầu việc lấy ý kiến doanh nghiệp, người dân và bảo đảm tính minh bạch, không mâu thuẫn với các điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên.

Có thể nhìn nhận rằng, dù là một văn bản có thời hạn đến ngày 28/2/2027, dự thảo nghị quyết này không chỉ mang ý nghĩa ngắn hạn mà còn định hướng cuộc cách mạng thể chế dài hơi. Việc cho phép tạm điều chỉnh một số quy định pháp luật đã chứng tỏ một cơ chế “ứng xử linh hoạt trong khung pháp lý”.

Nhìn lại những thí dụ thành công như Nghị quyết 117/NQ-CP về sắp xếp đơn vị hành chính hay Nghị quyết 18-NQ/TW cho thấy, khi cơ chế được vận hành đúng, hiệu quả sẽ rất rõ rệt, triển khai nhanh chóng và mang lại lợi ích thiết thực.

Tuy nhiên, yêu cầu tiên quyết đi kèm với sự linh hoạt là giám sát chặt chẽ. Theo ý kiến của nhiều đại biểu Quốc hội, việc thực thi cơ chế cần bảo đảm “ba trụ cột” là minh bạch, giám sát và trách nhiệm. Các đại biểu Quốc hội nhất trí rằng mỗi nghị quyết ban hành phải được báo cáo tại kỳ họp Quốc hội gần nhất, và yêu cầu các đề xuất phải minh bạch, lấy ý kiến từ doanh nghiệp, người dân, phát huy cao nhất tính dân chủ, ngăn ngừa lạm dụng quyền lực.