Thư Hiên Dịch Trường

Tháng Sáu này, Doxa cùng Khối Triết học từ Học viện Thánh Giuse Dòng Tên (SJJS) mến mời bạn hoà cùng dòng truy vấn siêu hình của con người 'homo viator' chúng ta, qua các chủ đề Doxa Day tối thứ Tư hàng tuần.

Thông tin từng buổi được cập nhật tại Doxa.

DOXA - SJJS: ĐỐI THOẠI TRIẾT HỌC THÁNG SÁU
NỖ LỰC TRUY VẤN SIÊU HÌNH THỜI HIỆN ĐẠI

Tháng Sáu đến, khép lại nửa đầu của một năm, mang theo những hối hả, lo toan cùng đà sống thời hiện đại. Giữa những tất bật thường kỳ theo dòng thời gian tuyến tính, có chăng khoảnh khắc nơi con người chúng ta ý thức về những gì phi tuyến tính? Mỗi khoảnh khắc trong ý thức đều khác với tất cả những khoảnh khắc trước đó, vì hiện tại luôn được thêm vào ký ức của quá khứ. Thực tại có phải là một chuỗi các đơn vị rời rạc, hay là nơi ta hòa vào một dòng chảy - dòng chảy siêu hình?

Chúng ta - ‘homo viator’ - là những kẻ duy nhất hiện hữu và đặt vấn đề về hiện hữu, sống, và ý nghĩa cuộc sống. Con người vừa là tự nhiên vừa là siêu hình. Cùng thời gian trôi, những nỗ lực truy vấn siêu hình vẫn chảy, từ cá vị đến phổ quát, từ cổ xưa đến hiện đại nay.
Trong tháng Sáu này, Doxa cùng Khối Triết học từ Học viện Thánh Giuse Dòng Tên (SJJS) mến mời bạn hoà cùng dòng truy vấn ấy, qua các chủ đề Doxa Day tối thứ Tư hàng tuần:

- 03/06: “Cấu trúc loại suy hữu thể theo Erich Przywara” | Nguyễn Cao Thắng, S.J
- 10/06: “Huyền thoại: cầu nối giữa thế giới tục và thiêng (theo Mircea Eliade) ” | Kiều Duy Triều, S.J
- 17/06: “Levinas vs chủ nghĩa hậu nhân loại” | Trần Khắc Bá, S.J
- 24/06: “Từ Giới Hạn tới Sinh Thành - Bergson” | Nguyễn Hồng Đăng, Doxa

Địa điểm: Francis Xavier House, Học viện Thánh Giuse Dòng Tên (SJJS), 19 đường số 5, Linh Trung, TP. HCM

Mong gặp gỡ.
---
Học viện Thánh Giuse Dòng Tên (SJJS) là một cơ sở học thuật của Tỉnh Dòng Tên Việt Nam, được Toà Thánh công nhận và cho liên kết với Loyola School of Theology (LST) của Tỉnh Dòng Tên Philippines.

Tại Khối Triết học – SJJS, các học viên được trang bị một nền tảng rộng đủ trong các ngành học triết học cũng như cách chung có được một kỹ năng làm việc khoa học. Nhờ tri thức triết học, các học viên xây dựng cách cá vị nền tảng để suy tư những vấn đề đương đại (văn hoá, xã hội hay những vấn đề toàn cầu) và có khả năng tự định hướng cho mình nhờ khả năng tư duy triết học ấy.

Chương trình “Dẫn nhập Đạo đức học” của studium sẽ dẫn dắt người học tiếp cận các vấn đề cốt lõi của tư duy đạo đức thông qua việc:
- Phân biệt các lĩnh vực của đạo đức học và thách thức của thuyết tương đối đạo đức
- Phân tích các lý thuyết đạo đức lớn: vị lợi, bổn phận luận, và đức hạnh luận
- So sánh các cách tiếp cận trong việc đánh giá hành động và con người
- Vận dụng tư duy đạo đức vào các vấn đề đương đại

studium Dự án giáo dục của Thư Hiên Dịch Trường

- Kant đóng cửa Siêu hình học, nhưng chính mình lại đi qua cánh cửa đó.
- Lý tính là vua, hay chỉ là cậu học trò nhỏ?
- Nếu đã từng hỏi "Tại sao có cái gì, thay vì không có gì?" thì buổi này dành cho quý vị.

Đăng ký tại: https://forms.gle/EdP4QMHQ1SxPbqkB9

Với siêu hình học, Kant bắt đầu từ việc hỏi vì sao con người luôn đặt ra những câu hỏi vượt khỏi kinh nghiệm thông thường: thế giới có ý nghĩa gì, tự do là gì, Thượng đế có thể được nghĩ ra sao, và con người đứng ở đâu trong vũ trụ.

Theo Kant, con người có một khuynh hướng tự nhiên hướng tới siêu hình học. Nhưng để suy nghĩ về những điều ấy, ta phải dùng ngôn ngữ và khái niệm, đặc biệt là các phạm trù: tức những hình thức cơ bản giúp ta sắp xếp kinh nghiệm và làm cho kinh nghiệm trở nên có thể hiểu được.

Kant không lặp lại siêu hình học truyền thống. Ông tiếp nhận khái niệm loại suy (analogia), nhưng cải biến nó. Loại suy không chỉ là việc nói cái này giống cái kia, mà còn là cách lý tính nối kết các hiện tượng trong kinh nghiệm và tự xem xét chính giới hạn của mình. Vì thế, loại suy có vai trò quan trọng trong diễn ngôn phê phán của Kant.

Từ đây, ta hiểu thái độ của Kant đối với siêu hình học: ông không bác bỏ nó hoàn toàn, nhưng cũng không cho phép nó tự nhận là một khoa học lý thuyết giống như vật lý học. Siêu hình học chỉ có giá trị khi biết rõ giới hạn của lý tính và khi gắn với những câu hỏi thực hành, nhất là câu hỏi đạo đức.

Sự ra đời của khoa học hiện đại, đặc biệt là hệ thống Newton, làm thay đổi cách con người hiểu tri thức. Khoa học cho thấy thế giới tự nhiên có thể được hiểu bằng toán học và kinh nghiệm. Tuy nhiên, khoa học không thể trả lời mọi câu hỏi. Nó có thể nghiên cứu thế giới hiện tượng, nhưng không thể giải quyết trọn vẹn vấn đề tự do, đạo đức hay ý nghĩa của đời sống.

Diễn ngôn siêu hình học của Kant vì thế phải gắn với lý tính thực hành. Nó không chứng minh Thượng đế, linh hồn hay tự do như chứng minh một định luật khoa học, mà đặt chúng trong quan hệ với hành động đạo đức và đời sống tinh thần của con người.

Đó là đường nét cơ bản của cuộc “cách mạng- tiếp biến” siêu hình học nơi Kant: ông vừa cứu siêu hình học khỏi lối suy đoán giáo điều, vừa buộc nó phải nhận ra giới hạn của mình. Lý tính con người nhờ đó có sức mạnh để hiểu thế giới, nhưng cũng bị buộc vào chính điều kiện nhận thức của mình.

Mời bạn cùng tham gia buổi đối thoại “Doxa Day |How is Metaphysics possible?” với sự dẫn dắt của Bùi Quang Minh, SJ, vào lúc 19:00 ngày 20/05/2026 tại Trà Sữa Betea để khám phá điều kiện cho khả thể của Siêu hình học.

Đăng ký tại: https://forms.gle/shd9q9cP2RZcy878A
________

Địa điểm: Trà Sữa Betea - Sân Trước Nhà Văn Hoá Sinh Viên, Số 1 Lưu Hữu Phước, Đông Hòa, TP. HCM

Sự kiện mở cửa tự do. Mọi đóng góp, nếu có, sẽ được sử dụng để duy trì các không gian
đối thoại tại Doxa các chương trình giáo dục của studium.

Mong gặp gỡ,

Mến mời các bạn học sinh, sinh viên và những ai quan tâm đến học và làm việc trong ngành Tâm Lý Học tham gia sự kiện: "Ngành Tâm lý học: Từ giảng đường đến thực tiễn nghề nghiệp”

Thông tin sự kiện:
🗓 Thứ Sáu, 15/05/2026 | ⏰ 17h30-19h00
📍 beyond Co-Working Space (Lầu 5, Tòa nhà SFC, 9 Đinh Tiên Hoàng, Phường Sài Gòn)
Sự kiện miễn phí vào cửa. Đăng ký tại: https://forms.gle/yxQr84wDhNAhh4LE9

Studium mến mời các bạn học sinh, sinh viên và những ai quan tâm đến học và làm việc trong ngành Tâm Lý Học tham gia sự kiện: "Ngành Tâm Lý Học: Từ giảng đường đến thực tiễn nghề nghiệp”

Cùng lắng nghe những chia sẻ và đối thoại cùng khách mời:
- TS. James Boney: Giám đốc Điều hành cấp cao - Tập đoàn Giáo dục Shorelight US, đại diện ĐH Adelphi (New York, US) - ĐH hàng đầu tại US và toàn cầu về ngành Tâm lý học các cấp.
- ThS. Nguyễn Hồng Ân: Giảng viên ĐH KHXH & NV - ĐHQG TP. HCM, Chuyên viên tham vấn Saigon Psychub, Thạc sĩ Khoa học Tâm lý - ĐH Massey, New Zealand.

Nội dung đối thoại:
- Tâm lý học với tư cách là một chuyên ngành học thuật và khía cạnh thực tiễn của ngành như một nghề nghiệp.
- Những thách thức cốt lõi trong chặng đường học tập (đặc biệt tại môi trường du học quốc tế) và thực tế làm nghề tại một thị trường đang phát triển như Việt Nam.

Thông tin sự kiện:
🗓 Thứ Sáu, 15/05/2026 | ⏰17h30 - 19h00
📍 beyond Co-Working Space (Lầu 5, Tòa nhà SFC, 9 Đinh Tiên Hoàng, Phường Sài Gòn)
Sự kiện miễn phí vào cửa. Đăng ký tại: https://forms.gle/yxQr84wDhNAhh4LE9

Studium trân trọng mời bạn cùng bắt đầu tìm hiểu và khám phá siêu hình học qua chương trình: “Dẫn nhập Siêu hình học cổ điển”, được dẫn dắt bởi TS. Phê Ny Ngân Giang, OP (Catholic University of Paris, France).

Hạn cuối đăng ký học bổng: 23:59, 05/05/2026. Thông tin chi tiết về chương trình: https://www.facebook.com/share/p/17HmfahRCZ/

Bạn đã bao giờ nhìn một vật hoàn toàn bình thường, một cái ly, một hòn đá, một bàn tay, rồi bỗng thấy sững người vì không hiểu tại sao nó lại… tồn tại?

Lựa chọn hành động của quý vị sẽ theo Thuyết Vị Lợi hay theo Nghĩa vụ luận?

Thân mời đến với buổi combat tại Tractatus để cùng làm rõ hai lập trường kinh điển với sự tham gia của khách mời:
- Trần Đức Minh: người trong suốt thời gian ở Úc Châu không đọc gì khác ngoài thực đơn và CPR
- Tôn Thất Vĩnh Khang: tay triết trẻ đến từ Mỹ

DOXA COMBAT OFFLINE | BENTHAM VS. KANT: NHƯ THẾ NÀO LÀ ĐẠO ĐỨC?

Bạn mến,

Trong bộ phim Outbreak, một dịch bệnh do virus gây ra bùng phát tại một thị trấn nhỏ ở Mỹ. Người nhiễm bệnh tử vong trong đau đớn chỉ sau vài giờ, và lúc bấy giờ vẫn chưa có bất kỳ phương pháp điều trị nào. Với nguy cơ lây lan nhanh chóng ra toàn bộ lãnh thổ Mỹ, quân đội Hoa Kỳ đã lên kế hoạch cách ly hoàn toàn và đánh bom hủy diệt cả thị trấn nhằm tiêu diệt nguồn virus.

Vị Lợi Thuyết của Bentham cho rằng hành động này là chính đáng: hy sinh một số người vô tội để cứu sống hàng trăm triệu người còn lại. Ngược lại, Nghĩa Vụ Luận của Kant bác bỏ việc sử dụng con người như một phương tiện thuần túy: rằng nhân tính – dù thuộc về bất kỳ ai – phải luôn được xem là mục đích tự thân.

Nếu là chỉ huy quân đội Mỹ lúc bấy giờ, lựa chọn hành động của quý vị sẽ theo Vị Lợi Thuyết hay theo Nghĩa vụ luận?

Thân mời đến với buổi combat tối thứ Bảy tại Tractatus để cùng làm rõ hai lập trường kinh điển này.
- Thời gian: 19:00 - Thứ Bảy, 25/04/2026
- Địa điểm: Tractatus - 13 Đặng Tiến Đông, p. An Khánh, TP. HCM
- Đăng ký tại form bên dưới để giữ chỗ: https://forms.gle/SnqcU2Lys5ULf9UZ8
Sự kiện miễn phí vé vào cửa, vui lòng gọi đồ uống tại quầy.
____
Khách mời:
- Trần Đức Minh: người trong suốt thời gian ở Úc Châu không đọc gì khác ngoài thực đơn và CPR
- Tôn Thất Vĩnh Khang: tay triết trẻ đến từ Mỹ

Trong kỷ nguyên hậu hiện đại, David Hawkes lập luận rằng chúng ta không còn bị cai trị bởi những thực thể vật chất, mà bởi những hệ thống ký hiệu: từ tiền tệ, thương hiệu cho đến những hình ảnh truyền thông. Khi ranh giới giữa thực và ảo mờ dần, liệu chúng ta còn giữ được bản sắc cá nhân hay chỉ là những "vật chứa" cho các chiến dịch marketing?

DOXA BOOK CLUB | CHÚNG TA ĐANG SỐNG TRONG THỰC TẠI HAY CHỈ LÀ NHỮNG BIỂU TƯỢNG?

Bạn mến,

Bạn có bao giờ cảm thấy mình đang mua một "thương hiệu" thay vì một món đồ? Tin vào hình ảnh trên mạng xã hội hơn là trải nghiệm thực tế? Hay nhận ra chính trị và nghệ thuật đôi khi chỉ là một cuộc trình diễn của những biểu tượng?

Mời bạn đến với Doxa Book Club kì này để thảo luận về cuốn sách "Ý hệ" (Ideology) của David Hawkes, bóc tách một khái niệm đầy ám ảnh: "Dictatorship of representation" – Sự độc tài của biểu tượng.

Trong kỷ nguyên hậu hiện đại, David Hawkes lập luận rằng chúng ta không còn bị cai trị bởi những thực thể vật chất, mà bởi những hệ thống ký hiệu: từ tiền tệ, thương hiệu cho đến những hình ảnh truyền thông. Khi ranh giới giữa thực và ảo mờ dần, liệu chúng ta còn giữ được bản sắc cá nhân hay chỉ là những "vật chứa" cho các chiến dịch marketing?

Hãy cùng nhau thảo luận:
- Tại sao tiền bạc lại trở thành một loại "ngôn ngữ" thống trị tâm trí chúng ta?
- Sự trỗi dậy của "văn hóa khoe mẽ" và cách các tập đoàn đang định hình tâm lý con người qua biểu tượng.
- Làm thế nào để nhận diện và thoát khỏi sự "độc tài" của những đại diện giả tạo trong đời sống thường nhật?
_________
Thông tin chương trình:
Địa điểm: Tractatus – 13 Đặng Tiến Đông, An Khánh, HCM
Thời gian: 09:30 – 11:30, Thứ Bảy, 25/04/2026
Phí tham dự: 120.000 VNĐ (đã bao gồm đồ ăn và thức uống)
Đăng ký tại: https://forms.gle/pstVZerv98CfCDFM7

Một góc sách nhỏ từ Thư Hiên Dịch Trường sẽ có mặt tại buổi gặp.

Đây không phải là câu hỏi có thể giải quyết đơn giản bằng cách lựa chọn lập trường nào nghe thuyết phục hơn. Nó đòi hỏi ta phải kiểm tra lại các tiền đề: ý nghĩa là thuộc tính của thực tại hay của nhận thức? Nếu là của nhận thức, thì nhận thức ấy có đủ thẩm quyền để tự xác nhận hay không?

DOXA COMBAT OFFLINE | CUỘC ĐỜI CÓ Ý NGHĨA KHÔNG?

Bạn mến,

Chúng ta tồn tại trong đời sống với một niềm tin rằng cuộc đời này không chỉ là chuỗi sự kiện vô nghĩa xảy ra rồi chấm dứt, mà còn có giá trị, có mục đích, có một lý do xứng đáng để ta theo đuổi. Thế nhưng, khi ta rốt ráo tự vấn lại Ý nghĩa ấy, một vấn đề sẽ nảy sinh.

Một lập trường cho rằng ý nghĩa của cuộc đời là có thực và mang tính khách quan. Theo đó, con người tồn tại trong một trật tự lớn hơn, và cuộc đời mỗi người đảm nhận một vai trò xác định trong trật tự ấy. Ý nghĩa, theo lập trường này, không phụ thuộc vào việc ta có nhận ra nó hay không; nó tồn tại độc lập với ý thức chủ quan của ta.

Lập trường đối lập bác bỏ điều đó. Theo họ, vũ trụ không mang giá trị nội tại, và mọi ý nghĩa ta gán cho cuộc đời chỉ là sản phẩm chủ quan của chính mình. Điều này dẫn đến một nghịch lý: nếu ý nghĩa là thứ ta tự tạo ra, thì câu hỏi liệu cuộc sống có thực sự ý nghĩa hay không vẫn còn bỏ ngỏ.

Đây không phải là câu hỏi có thể giải quyết đơn giản bằng cách lựa chọn lập trường nào nghe thuyết phục hơn. Nó đòi hỏi ta phải kiểm tra lại các tiền đề: ý nghĩa là thuộc tính của thực tại hay của nhận thức? Nếu là của nhận thức, thì nhận thức ấy có đủ thẩm quyền để tự xác nhận hay không?

Trả lời những câu hỏi này cũng chính là trả lời câu hỏi về nền tảng mà trên đó ta đang đứng để sống.

Mời bạn đến với Tractatus, cùng tham dự buổi đối ẩm triết học với hai thành viên Doxa là: Khắc Bá vs. Hồng Đăng, đại diện cho hai lập trường trên.

- Thời gian: 19:00 - Thứ Bảy, 18/04/2026
- Địa điểm: Tractatus - 13 Đặng Tiến Đông, p. An Khánh, TP. HCM
- Đăng ký tại form bên dưới để giữ chỗ: https://forms.gle/iQGrjm61Q5v2zVCD9

Sự kiện miễn phí vé vào cửa, vui lòng gọi đồ uống tại quầy.

Siêu hình học là “khoa học” nghiên cứu về “tồn tại như nó là - being qua being” hoặc “nguyên nhân đầu tiên của sự vật".

Bạn mến,

Siêu hình học là một lĩnh vực nghiên cứu cơ bản của triết học, liên quan đến việc tìm hiểu các nguyên tắc nền tảng và kiến ​​trúc của nghiên cứu lý thuyết nói chung.

Các nhà triết học cổ đại và trung cổ đại có thể đã nói rằng siêu hình học, giống như hóa học hay chiêm tinh học, được xác định bởi chủ đề của nó: siêu hình học là “khoa học” nghiên cứu về “tồn tại như nó là - being qua being” hoặc “nguyên nhân đầu tiên của sự vật".

Cùng cuộc cách mạng khoa học trong thế kỷ XVI - XVIII, siêu hình học phát triển bao gồm siêu hình học về cơ chế làm nền tảng cho bước ngoặt lượng tử trong vật lý, siêu hình học của các triết thuyết thực nghiệm cũng làm nền tảng cho một số thách thức về phương pháp luận. Thế giới quan cơ học và siêu hình học về động lực học cũng là những thách thức củng cố tương tự đối với các cơ chế nền tảng, nhưng từ quan điểm lý thuyết hóa cấu trúc của các cơ thể vật chất hơn là coi chúng như một thứ vật chất nhất định.

Về nguyên tắc, những câu hỏi mà siêu hình học nỗ lực giải quyết là không thể giải quyết triệt để được. Bất kỳ thí nghiệm khoa học nào mà ta có thể thực hiện để cố gắng giải quyết bất kỳ câu hỏi nào trong số các câu hỏi siêu hình học, chắc chắn sẽ diễn ra trong môi trường...siêu hình mà bản thân siêu hình học đang nghiên cứu. Vậy không có sự xem xét nội tâm triết học nào đối với những câu hỏi này sẽ dẫn đến một câu trả lời có cơ sở vững chắc bởi vì bất kỳ câu trả lời nào có thể đạt được đều chắc chắn mang theo những giả định không thể tránh khỏi, vì, đơn giản là chủ đề câu hỏi luôn nằm trong cùng một môi trường siêu hình như môi trường tâm trí đang cố gắng giải quyết câu hỏi đó.

Tháng Năm này, Studium mời bạn tìm hiểu những lát cắt quan trọng theo dòng lịch sử phát triển Siêu Hình Học, cùng khám phá xem liệu Siêu Hình Học không chỉ là một ngành học, mà còn là biểu hiện của một nhu cầu không thể triệt tiêu của lý trí con người: nhu cầu tìm kiếm nền tảng, ý nghĩa, và tính toàn thể.

1) Chương trình: Dẫn nhập Siêu Hình Học cổ điển | Từ Aristotle đến Thomas Aquinas

Nội dung chính:
- Giải thích đối tượng và phương pháp của Siêu hình học như một khoa học độc lập
- Nắm vững các khái niệm nền tảng về Hữu thể, Yếu tính, Siêu nghiệm: ens, esse, essentia, substantia, accidens, actus, potentia
- Phân biệt hình chất luận Aristotle với học thuyết esse–essentia của Thomas Aquinas
- Nhận ra ý nghĩa siêu hình học trong đời sống tri thức

📌Giảng viên: TS. Phê Ny Ngân Giang, OP (Catholic University of Paris, France)

⏱️Thời gian: CN 10/05 & T7 16/05; 9:00 - 12:00

2) Chương trình: Dẫn nhập Siêu Hình Học hiện đại | Từ Descartes đến Heidegger

Nội dung chính:
- Tìm hiểu Siêu Hình Học khi chủ nghĩa duy lý thời trung cổ, đến trào lưu chống siêu hình học thế kỷ XX khởi lên.
- Suy tư cùng câu hỏi: Liệu trong rất nhiều những nỗ lực, vốn thường được dán nhãn là “loại bỏ” hoặc “vượt qua” siêu hình của thời hiện đại, ta còn có thể tìm thấy một tinh thần siêu hình ở mức độ căn bản hay không?
- Tìm hiểu về điều hàm ẩn và những hệ quả của nó trong mong muốn tìm kiếm điều ‘khả tri đệ nhất’ nơi Descartes; về hướng nhìn của Spinoza khi đồng nhất tự do với tất yếu; về ý ám chỉ của Kant khi muốn phá bỏ siêu hình truyền thống, hay về những nỗ lực ‘vượt qua siêu hình’ của Heidegger và một số triết gia khác.

📌Giảng viên: TS. Trần Khắc Bá, SJ (Pontifical Gregorian University, Italy)

⏱️Thời gian: CN 24/05 & T7 30/05; 9:00am - 12:00pm

— — —
📍Địa điểm: Nhà khách ĐHQG TP. HCM, đường Nguyễn Du, Khu đô thị ĐHQG-HCM, Tân Hoà, Đông Hoà, Tp. HCM
🗞️Chi phí tham dự: 1.000.000 VND/chương trình. Ưu đãi 20% khi đăng ký 2 chương trình. Học bổng toàn phần và bán phần cho HSSV.
🖊️Đăng ký: https://forms.gle/fJfCc5RddedFYSxZ6

Liên hệ:
📞 +84 93 833 69 18
✉️ [email protected]