21/12/2021
Đầu thế kỷ XX, sau khi đặt ách cai trị trên vùng đất Tuyên Quang, thực dân Pháp đã khai thác khoáng sản, vơ vét tài nguyên thuộc địa. Năm 1915 chúng mộ phu khai thác mỏ than Tuyên Quang. Tên chủ nhất Becna đã cho xây dựng bể nước, cần cẩu và đường goòng xe để chở than. Chúng bắt công nhân làm việc quần quật suốt ngày đêm, ăn uống thiếu thốn, ốm đau không được nghỉ. Ngày 26 tháng 4 năm 1924, đã xảy ra vụ tai nạn nghiêm trọng, hai 2 cửa hầm đều bị sập chôn vùi hàng chục thợ mỏ dưới lòng đất. Nguyên nhân là do chủ mỏ thiết kế khai thác không an toàn. Tuy nhiên người dân địa phương lại cho rằng đã phạm đến Bà Chúa Rừng Xanh bèn cùng đông đảo phu mỏ dựng ngôi đền mới bên cạnh “Sơn Thán Linh Từ” để thờ Mẫu Thượng Ngàn và lấy tên gọi là đền Mỏ Than (ngôi đền được dựng trên quả đồi gần nơi xảy ra vụ sập hần khai thác than). Do tín ngưỡng thờ Mẫu ngày ấy phát triển, người dân đến đền để cầu mong được Thánh Mẫu phù hộ, lâu dần đền thờ Đức Thánh Trần bị mai một và hiện nay chỉ còn là một am nhỏ nằm trong khôn viên di tích đền Mỏ Than
Trong tín ngưỡng thờ Mẫu của người Việt; Mẫu Thượng ngàn có vị trí đặc biệt quan trọng, là người cai quản miền núi rừng và ngàn cây. Hành trạng của bà thể hiện qua lời hát chầu văn: Đứng trên ngàn xanh bát ngát Tưởng bóng Cô về hiện phật Quan Âm. Tay Cô đàn miệng Cô ngâm Điểm đa điểm đót tiếng trầm tiêng ti. Vượn trên non ru con rầm rĩ Dưới suối ngàn chim lại véo von. Vui về thú ở đầu non Cô đôi thương cảm ca ngâm bồi hồi. Tiếng tầy tiếng téo cha ơi Thứ hữu tình càng ngự càng vui. Ba gian đều mát thảnh thơi Sớm dừng sườn núi tối ngồi đầu non. Ai ơi có biết Cô ngàn tôi chăng? Ngoài ra đền Mỏ Than còn là nơi tổ chức nhiều cuộc họp, gặp gỡ, trao đổi tình hình của các cán bộ cách mạng. Ngày 20/3/1940, chi bộ Mỏ Than (chi bộ Đảng đầu tiên của tỉnh Tuyên Quang) được thành lập; dưới sự lãnh đạo trực tiếp của chi bộ, phong trào cách mạng ở mỏ than phát triển sâu rộng và ảnh hưởng mạnh mẽ đến các vùng xung quanh, xây dựng được những cơ sở cách mạng ngoài mỏ như trong công nhân thuyền sắt, trong nông dân ở các vùng soi Sính, soi Hồng Lương, Hoàng Khai, Mỹ Lâm…
Đền mỏ than được Ủy ban nhân dân tỉnh Tuyên Quang xếp hạng là di tích lịch sử – văn hóa cấp tỉnh ngày 19/11/2007. Những năm gần đây, chính quyền cùng nhân dân địa phương đã tiến hành tôn tạo, tu bổ ngôi đền, xây tường rào bảo vệ, làm đường đi tạo điều kiện thuận tiện cho người dân và du khách khi đến hành hương, tham quan vãn cảnh ngôi đền.
https://chonthieng.com/dia-diem/den-tho-co-be-mo-than-tuyen-quang/