26/10/2026
HAPPY MONDAY! LET’S GO AGAIN FOR 𝐋𝐄𝐆𝐈𝐒𝐋𝐀𝐓𝐈𝐕𝐄 𝟏𝟎𝟏!
Since it’s BUDGET SEASON, pag-usapan naman natin ang isa sa pinakamahalagang proseso sa ating lokal na pamahalaan: ang 𝐋𝐆𝐔 𝐁𝐔𝐃𝐆𝐄𝐓 𝐏𝐑𝐎𝐂𝐄𝐒𝐒.
Alam ba ninyo kung paano binubuo, inaaprubahan, at ginagamit ang badyet ng ating Local Government Unit (LGU)? Saan napupunta ang pondo ng bayan, at paano tinitiyak na nagagamit ito nang naaayon sa batas?
Tara, alamin natin!
📍ANO ANG LEGAL BASIS NG LGU BUDGET PROCESS?
Ang pangunahing legal na batayan ng proseso ng pagbabadyet ng mga LGU ay Republic Act No. 7160, o ang Local Government Code of 1991, partikular ang Book II, Title V, Chapters 1–5, kasama ang mga kaugnay na alituntunin ng Department of Budget and Management (DBM), kabilang ang Budget Operations Manual for LGUs.
📍ANG LIMANG YUGTO NG LGU BUDGET PROCESS
1️⃣ PREPARATION – Paghahanda ng Badyet
Dito nagsisimula ang proseso. Naglalabas ang Local Chief Executive (LCE) ng Budget Call bilang gabay sa paghahanda ng panukalang badyet.
Kasama sa prosesong ito ang Local Finance Committee, Local Budget Officer, Treasurer, Planning and Development Coordinator, at iba pang kinauukulan. Mahalaga rin ang pakikilahok ng Civil Society Organizations (CSOs) upang maisaalang-alang ang mga pangangailangan ng komunidad.
Layunin nitong matukoy ang mga programang, proyekto, at serbisyong dapat pondohan ng lokal na pamahalaan.
2️⃣ AUTHORIZATION – Pagsusuri at Pag-apruba
Kapag naisumite na ang panukalang badyet, ito ay susuriin at tatalakayin ng Sangguniang Bayan o kaukulang Sanggunian.
Dito pinag-aaralan kung ang mga pondong inilaan ay naaayon sa mga prayoridad at pangangailangan ng LGU. Kapag naipasa, ito ay isasabatas sa pamamagitan ng Appropriation Ordinance, alinsunod sa mga itinakdang proseso.
May kapangyarihan din ang Local Chief Executive na aprubahan o i-veto ang ordinansa, alinsunod sa batas.
3️⃣ REVIEW – Pagsusuri sa Badyet
Matapos maipasa ang appropriation ordinance, isinusumite ito sa kinauukulang reviewing authority upang matiyak na sumusunod ito sa mga umiiral na batas, limitasyon sa paggasta, at mga tuntunin sa pagbabadyet.
Para sa mga munisipalidad at component cities, kabilang sa nagsasagawa ng review ang Sangguniang Panlalawigan. Para naman sa ibang LGU, ang DBM o iba pang awtorisadong reviewing authority ang kumikilos, ayon sa naaangkop na batas.
Mahalaga ang yugtong ito upang matiyak na legal at naaayon sa mga patakaran ang badyet.
4️⃣ EX*****ON – Pagpapatupad ng Badyet
Kapag ang badyet ay naaprubahan at naging epektibo alinsunod sa batas, isinasagawa na ang mga programang, proyekto, at aktibidad (PPAs) na nakapaloob dito.
Kabilang dito ang wastong pangongolekta at pagpapalabas ng pondo, pagbabayad ng mga gastusin, at pagkuha ng mga kinakailangang produkto at serbisyo alinsunod sa mga umiiral na batas sa public financial management at government procurement.
Sa yugtong ito, mahalaga ang papel ng Local Chief Executive, Treasurer, Accountant, Budget Officer, at iba pang kinauukulang opisyal.
5️⃣ ACCOUNTABILITY – Pananagutan at Pagsubaybay
Hindi nagtatapos ang proseso sa paggastos ng pondo. Kailangang subaybayan at suriin kung nagamit ito sa tamang layunin at kung naihatid ang mga programang ipinangako.
Kabilang dito ang financial reporting, monitoring ng mga proyekto, pagsusuri sa mga resulta, at pag-audit ng Commission on Audit (COA), alinsunod sa mga naaangkop na tuntunin.
Layunin nitong matiyak na may pananagutan sa paggamit ng pondo ng bayan.
📍MAHAHALAGANG ALOKASYON AT PANUNTUNAN SA BADYET
May mga alokasyon at limitasyon sa paggasta na kailangang isaalang-alang ng mga LGU:
• National Tax Allotment (NTA) – Ang mga LGU ay tumatanggap ng kanilang bahagi sa national taxes alinsunod sa Section 284 ng RA 7160, gaya ng susog at interpretasyon nito kasunod ng Mandanas-Garcia ruling.
• 20% Development Fund – Alinsunod sa Section 287 ng RA 7160, hindi bababa sa 20% ng taunang NTA ang inilalaan para sa mga kwalipikadong local development projects, alinsunod sa umiiral na mga alituntunin.
• 5% Local Disaster Risk Reduction and Management Fund (LDRRMF) – Sa ilalim ng Section 21 ng RA 10121, hindi bababa sa 5% ng tinatayang kita mula sa regular na pinagkukunan ang inilalaan para sa disaster risk reduction and management activities.
• Personal Services (PS) Limitation – Sa ilalim ng Section 325(a) ng RA 7160, may itinakdang limitasyon sa paggasta para sa personal services, depende sa klasipikasyon ng LGU at sa mga naaangkop na probisyon ng batas.
📍BAKIT MAHALAGANG ALAMIN ITO?
Ang badyet ay hindi lamang talaan ng mga numero. Ito ang nagsisilbing gabay sa paglalaan ng pondo para sa mga serbisyong panlipunan, imprastraktura, kalusugan, edukasyon, kabuhayan, disaster preparedness, at iba pang pangangailangan ng ating komunidad.
Bilang mamamayan, mahalagang maunawaan natin kung paano ginagawa ang badyet, paano ito sinusuri at inaaprubahan, at paano pinananagutan ang paggamit ng pondo ng bayan.
Sa pamamagitan ng LEGISLATIVE 101, layunin nating gawing mas simple at madaling maunawaan ang mga proseso, batas, at tungkulin ng ating lokal na pamahalaan.
Kayo, anong bahagi ng proseso ng badyet ang nais pa ninyong mas malaman? Ibahagi ang inyong mga tanong at kaalaman sa comments section!
Muli, Happy Monday! Let’s keep learning about legislation and local governance, one topic at a time. 💙
