17/10/2026
PARA SA KAALAMAN NG LAHAT TUNGKOL SA VIDEO NA KUMAKALAT ONLINE:
Ang ipinakitang gawain sa video ay isang ritwal ng isang komunidad ng mga katutubo sa Datal Anggas, Alabel, Sarangani Province. Ito ay bahagi ng tinatawag na Traditional Justice System o tradisyonal na sistema ng hustisya, na ginagamit sa ilang partikular na kaso upang matukoy kung sino ang nagkasala o kung sino ang nagsasabi ng katotohanan.
Bago pa man dumating ang mga Espanyol sa Pilipinas, mayroon nang sariling sistema ng pamamahala at hustisya ang mga katutubong tribo.
Sa komunidad ng mga Tboli, ang ritwal na ito ay tinatawag na “Stuli” o “Sulif.” Noong unang panahon, hindi ito basta-basta isinasagawa dahil pinaniniwalaang ang nagsasagawa nito ay ginagabayan ng espiritu at nagmula sa angkan ng mga taong may kakayahang magsagawa ng naturang ritwal.
Sa Kiamba, may mga ninuno rin kami na nagsasagawa ng ganitong ritwal. Gayunpaman, hindi namin ito basta isinasagawa sa kasalukuyan dahil naniniwala kami na kapag nagkamali sa pagsasagawa nito, maaaring magkaroon ng sumpa o hindi kanais-nais na mga kahihinatnan.
Batay rin sa nakagawian ng aming komunidad ng mga Tboli, hindi ginagamit ang “Stuli” o “Sulif” sa mga usapin tungkol sa alitan sa lupa. Ang ganitong mga problema ay mas angkop na lutasin sa pamamagitan ng karunungan at pagpapasya ng mga nakatatandang Tboli, o sa prinsipyong “Wisdom over Judgement.”
Ang “Stuli” o “Sulif” ay ginagamit sa ilang partikular na kaso, gaya ng pagnanakaw at panghihimasok sa asawa ng iba, ayon sa aming tradisyon. Gayunman, hindi lahat ng kaso ay kailangang dumaan sa isang ritwal.
Hangga't maaari, mas pinipili naming lutasin ang mga suliranin sa pamamagitan ng customary laws o mga nakaugaliang batas ng aming komunidad, sa halip na agad magsagawa ng ritwal. May pag-iingat kami dahil naniniwala kaming may mabibigat na kahihinatnan kung hindi ito maisasagawa nang tama.
Kamakailan, isa sa mga ritwal na isinagawa ng aming komunidad ay ang “Sekleng Luos,” na naglalayong maibalik ang magandang ugnayan ng mga pamilyang matagal nang may samaan ng loob at muling magkaisa.
Ito ang dahilan kung bakit sinisikap naming lutasin ang mga alitan sa pamamagitan ng “Kestulon” o mapayapang pag-aayos, upang maiwasan ang paglala ng hidwaan at ang pagkawala ng buhay. Hindi lahat ng kaso ay kailangang dumaan sa ritwal; may mga suliraning maaaring maresolba sa pamamagitan ng pag-uusap, pagkakasundo, at karunungan ng mga nakatatanda.
Tungkol naman sa kumakalat na video, hindi pa nararapat na agad tayong magbigay ng konklusyon dahil hindi pa natin alam ang buong kuwento at ang tunay na dahilan sa likod ng pangyayari.
Minsan, mahirap unawain ang tradisyonal na sistema ng hustisya ng isang komunidad kung hindi natin alam ang kanilang kasaysayan, paniniwala, at mga kaugaliang sinusunod.
Kaya bago tayo humusga, mahalagang alamin muna ang buong konteksto, igalang ang kultura ng mga katutubo, at unawain ang kanilang mga tradisyon.
Ang bawat kultura ay may sariling kasaysayan at paniniwala. Ang pag-unawa ay nagsisimula sa pakikinig, paggalang, at pag-alam sa katotohanan bago humusga.
