23/10/2026
Zamieściliśmy ostatnio na naszym portalu skany wielu pism drugiego obiegu, które były wydawane przez różne grupy skonfederowane w ramach Konfederacji Polski Niepodległej. Niewiele osób ma świadomość, jak duża była skala pluralizmu wewnątrz KPN.
Oto poświęcony tej kwestii fragment przygotowywanej książki Mirosława Lewandowskiego nt. genezy, powstania i 1-ego roku działalności Konfederacji Polski Niepodległej:
>> Stański wymienił wyżej Robotniczy Ruch Narodowy. Była to grupa autonomiczna w ramach Konfederacji Polski Niepodległej założona 6 sierpnia 1981 roku w Warszawie przez pracowników warszawskiego MZK: Waldemara Dziumaka (wiceprzewodniczącego „Solidarności” w MZK), Mariana Parchowskiego, Aleksandra Kowalskiego, Ryszarda Zarembę i Andrzeja Budziaka. Grupa wydawała własne pismo - „Robotnik Polski".
Takich grup autonomicznych, czy skonfederowanych w ramach KPN-u w późniejszym okresie jej istnienia było dużo więcej. Część z nich weszła w skład Konfederacji Polski Niepodległej, część ją później opuściła, część była samodzielna, ale współpracowała z KPN-em lub też jej członkami byli kapeenowcy. Było ich tak dużo, że nie sposób je wszystkie tutaj wymienić. Ale można wskazać te najważniejsze, największe, najbardziej liczne.
Konfederacja Świętokrzyska - grupa autonomiczna w ramach KPN. Jej nazwa nawiązywała do nieformalnej grupy założonej w połowie lat 70. przez uczniów liceum w Bodzentynie na Kielecczyźnie. Kilku z nich (Piotr Opozda, Wojciech Kalisz) podjęła następnie studia na KUL i tu prowadziła działalność opozycyjną najpierw pod nazwą Wolny Związek Ojczyźniany (1980-1981), potem - Polski Ruch Oporu (1981). Po wyjściu Opozdy z więzienia w 1985 osoby z tego środowiska prowadziły działalność opozycyjną pod szyldem Konfederacji Świętokrzyskiej. Grupa wydawała pismo „Pobudka".
Liga Antykomunistyczna była młodzieżową organizacją utworzoną w Poznaniu po wprowadzeniu stanu wojennego przez osoby, które przed Grudniem działały w młodzieżówce poznańskiej KPN. W skład Ligi wchodzili: Roman Chmielowiec, Piotr Osuszkiewicz, Rafał Budzyński, Ewa Bieganek, Beata Bieganek. Działalność grupy polegała głównie na organizowaniu akcji małego sabotażu: malowaniu napisów na murach („Polska Walczy”, „Polaku pracuj powoli”, „Solidarność żyje”, „Wrona skona i orła nie pokona”) i kolportażu ulotek. W 1983 roku członkowie grupy przeszli do Solidarności Walczącej.
Młodzieżowy Ruch Oporu w Katowicach to około 40-osobowe środowisko młodzieży szkół średnich Bytomia, Katowic, Mysłowic i Sosnowca, wywodzące się z Federacji Młodzieży Szkolnej, ukształtowane w 1982 roku w Katowicach. Pierwotnie działali pod nazwą Grupy Młodzieżowe KPN, potem Młodzieżowy Ruch Oporu „Solidarność”, wreszcie - Młodzieżowy Ruch Oporu. Liderami byli Sławomir Skrzypek i Adam Słomka, którzy nawiązali w Warszawie kontakt z żoną Leszka Moczulskiego Marią oraz z Krzysztofem Królem. Skrzypek organizował spotkania w Ośrodku Duszpasterstwa przy Bazylice Franciszkanów w Katowicach-Panewnikach. W czasie tych spotkań opracowano program MRO, który pod koniec roku szkolnego był rozpowszechniany, głównie na terenie katowickich szkół. Wiosną 1982 roku grupa wydała dwa numery pisemka, które nosiło nazwę „Młody Konfederata" a potem - „Biuletyn MROS”. Pod koniec sierpnia 1982 roku MRO zostało rozbite. Aresztowano 6 osób, 4 kolejne umieszczono w schronisku dla nieletnich. 2 listopada 1982 roku na kary więzienia w zawieszeniu oraz grzywny skazani zostali: Marek Kobiela, Sławomir Skrzypek, Adam Słomka, Jarosław Swirtun oraz Piotr Wiesiołek a 10 grudnia 1982 roku: Witold Słowik i L**h Trzcionkowski.
Legion Polski konspiracyjna organizacja założona po wprowadzeniu stanu wojennego przez górników z Żor i Wodzisławia Śląskiego - członków „Solidarności” i KPN. Z czasem do grupy przystąpiły kolejne osoby. W sumie było ich kilkadziesiąt, w tym: Andrzej Andrzejczak, Leszek Kokoszka, Waldemar Laudański, Czesław Lipka, Zbigniew Nylec, Ryszard Papierzański, Andrzej Pokorski, Brunon Ponikiewski, Eugeniusz Raszewski, Kazimierz Sacha, Henryk Zgryźniak i Leszek Zubik. Gromadzono materiały wybuchowe, które wynoszono z kopalni a produkcją bomb domowym sposobem zajmował się Lipka. Planowano wysadzenie (31 grudnia 1981 roku) magistrali kolejowej łączącej Hutę Katowice z ZSRS, budynku KM PZPR oraz napisu PZPR przy KWK „Manifest Lipcowy” w Jastrzębiu a także pomników wdzięczności Armii Czerwonej w Wodzisławiu Śląskim („sierp i młot”) oraz w Żorach (czołg T-34). Z tych planowanych akcji zrealizowano dwie ostatnie. 31 stycznia 1982 roku Ponikiewski, Lipka i Zgryźniak podłożyli bombę pod pomnik w Żorach. Bomba jednak nie wybuchła a na miejscu pojawiła się milicja. 29 kwietnia 1982 roku Pokorski i Zubik wysadzili pomnik w Wodzisławiu Śląskim. Grupa wydawała własne pismo „Bagnet” (drukiem zajmowali się: Papierzański i jego żona Wanda w swoim mieszkaniu w Żorach). 20 kwietnia 1982 roku Ponikiewski i Kokoszka zostali internowani w ośrodku Zabrze-Zaborze. Zwolniono ich po ponad dwóch miesiącach. We wrześniu 1982 roku wpadł powielacz u Papierzańskich i do listopada 1982 roku aresztowano większość członków grupy (zarzuty w tej sprawie postawiono łącznie 41 osobom). Wyjątkiem był Kokoszka, który do lutego 1983 roku się ukrywał, ale równocześnie składał zeznania w KW MO. 11 maja 1983 Sąd Śląskiego Okręgu Wojskowego we Wrocławiu na sesji wyjazdowej w Katowicach wydał wyrok. Dwie osoby uniewinniono a dziewięć zostało skazanych na kary od 8 miesięcy do 4,5 lat pozbawienia wolności (jedna kara w zawieszeniu).
Demokratyczny Ruch Oporu był radykalną organizacją utworzona na początku 1982 roku i stanowił próbę kontynuowania działalności KPN, ale pod innym szyldem. Na czele DRO stał Waldemar Czechak a członkami grupy były osoby związane przed Grudniem z KPN: Leszek Baran, Franciszek Bartnicki, Andrzej Dytman, Zbigniew Gocławski, Jerzy Wysocki. Grupa wydawała własne pismo o tej samej nazwie (jego redaktorem był Krzysztof Bondaryk). Członkowie grupy podpalili komisariat milicji i sklep wojskowy, planowali podpalenie kolejnych komisariatów, gromadzili materiały wybuchowe i łatwopalne. W kwietniu 1982 roku aresztowano większą cześć grupy (Czechaka - w czerwcu tego roku). W listopadzie 1983 roku ogłoszono wyrok (4 osoby skazano kary od 1,5 do 3,5 roku więzienia, ale na mocy amnestii zostali zwolnieni).
Organizacja Młodzieżowa „Strzelec” została założona w Warszawie w 1983 roku przez Krzysztofa Króla. Miała charakter konspiracyjny. W jej składzie było według szacunków SB około 30 osób, m.in.: Wojciech Gęsicki, Jarosława Maćkowiak, Tomasz Rossa, Michał Wnuk. Według wiedzy SB grupa spotykała się w Muzeum Archidiecezji Warszawskiej przy ul. Solec „pod pretekstem zabezpieczania imprez aktorskich”. Wydawała pismo „Strzelec". Grupa prowadziła głównie działalność kolportażową.
Grupa skonfederowana „Odwet” została założona w latach 1984-1985 w Poznaniu przez Jarosława Rolewskiego. Grupa wydawała pismo „Konfederat".
Grupa skonfederowana „Podlasie” utworzona w 1985 roku przez Krzysztofa Korolkiewicza wspólnie z Krzysztofem Szaciłowskim, Tadeuszem Sosnowskim, Grzegorzem Korolczukiem, Adamem Sokólskim i Bohdanem Świderskim. Od września 1988 roku, wspólnie z Okręgiem i Obszarem białostockim grupa wydawała pismo „Opinia Białostocka”. W październiku 1988 roku grupa została rozwiązana, a w to miejsce powstał KAB Obszaru Białystok, na którego czele stanął Stanisław Korolkiewicz. Odtąd „Opinia Białostocka” była pismem Obszaru Białystok.
Grupa skonfederowana „Solidarność i Niepodległość” działająca w ramach KPN-u, założona w Krakowie w 1985 roku przez Jerzego Dobrowolskiego i Pawła Sabudę. Wydawała pismo „Biuletyn Nowohucki".
Niepodległościowa Grupa Polskich Socjalistów działająca w ramach KPN-u. Została założona w Krakowie w 1985 roku przez Macieja Gawlikowskiego, Agatę Michałek, Wojciecha Oberca, Ryszarda Pyzika i Witolda Tosia. Wydawała pismo „Przegląd Krakowski".
Wydział Robotniczy powstały w marcu 1985 roku w Krakowie. Na jego czele stali Michał Żurek i Witold Toś. Miał przyciągnąć środowiska robotnicze do Konfederacji. Wydawał pismo „Robotnik Polski", które w 1988 roku było kontynuowane, jako pismo PPS.
Grupa „Orzeł Biały” - organizacja akademicka utworzona w grudniu 1986 roku w oparciu o studentów wydziałów: prawa i historii UW. W 1987 roku grupa weszła w skład KPN. Wydawała pismo o tej samej nazwie. Liczyła około 20 osób (m.in. Leszek Czajkowski, Krzysztof Górski, Krzysztof Gruszczyński, Manuel Ferreras-Tascón, Robert Radzik, Jacek Tochmański, Krzysztof Zalewski, Hubert Zaremba). Na jej czele stali kolejno: Stanisław Mazurkiewicz, Wojciech Gawkowski oraz Katarzyna Dubielecka. U schyłku lat 80. stanowili oni trzon warszawskiego KPN-u. W 1990 roku (po wyborach samorządowych), w związku z zawieszeniem Gawkowskiego i Mazurkiewicza w prawach członków KPN-u, większość osób należących do „Orła Białego” opuściła KPN.
Ruch Katolickiej Młodzieży Niepodległościowej został utworzony w Warszawie w 1987 roku wskutek połączenia środowisk skupionych wokół dwóch pism: „Nie Chcemy Komuny" Wiesława Gęsickiego oraz „Słowa Niepodległego" Roberta Nowickiego. RKMN wydawał ponadto pisma „Z Podniesioną Głową" oraz „Niezłomni” (pismo NZS AM wydawane w latach 1989-1991). Działacze RKMN, pod patronatem parafii św. Stanisława Kostki i św. Jana Kantego w Warszawie oraz przy pomocy środowiska KPN organizowali obozy dla młodzieży, na których byli wychowawcami. W maju 1988 roku RKMN wspomagał strajk studencki na UW. Na przełomie lat 1988 i 1989 grupa Gęsickiego w RKMN zerwała z KPN i weszła w skład FMW, występując jako RKMN-FMW.
"Świt Niepodległości” był organizacją młodzieży licealnej. Liczył około 40 osób m.in. z Liceum im. Kruczkowskiego w Ursusie, z Technikum Elektromechanicznym im. Kasprzaka, z Liceum Księgarskiego, z Liceum Medycznego w Pruszkowie, z kilku szkół praskich, z Liceum im. Curie na Żoliborzu. Stanowił grupę afiliowaną przy warszawskiej KPN. Twórcą grupy i jej liderem był Jerzy Woźniak a jego zastępcą - Robert Małłek. Grupa wydawała pismo pod nazwą „Świt Niepodległości", organizowała akcje ulotkowe i akcje rozwieszania transparentów. Po śmierci Andrzeja Szomańskiego w 1987 roku jego nazwisko było podawane jako nazwisko patrona grupy.
Przedstawiony tu niepełny wykaz organizacji powiązanych w różny sposób z Konfederacją Polski Niepodległej wystarczy, aby udowodnić, że słowo „konfederacja” w nazwie partii nie było fikcją, ale odpowiadało faktom. Było tak od samego początku istnienia KPN - pluralizm polityczny i organizacyjny był cechą charakterystyczną tego środowiska politycznego.
Pracując nad książkami dotyczącymi nestorów nurtu niepodległościowego (Ludwika Muzyczki i Kazimierza Pluty-Czachowskiego) uświadomiłem sobie, że ten pluralizm polityczny KPN przypomina nieco pluralizm polityczny głównego nurtu polskiej konspiracji wojskowej w czasie II wojny światowej. Obok formacji partyjnych (Chłopska Straż, Narodowa Organizacja Wojskowa, Socjalistyczna Organizacja Bojowa i inne) istniał główny nurt, który miał charakter ponadpartyjnych (SZP -ZWZ-AK). I chociaż ten główny nurt podziemia wojskowego został stworzony i był kierowany przez piłsudczyków z I Brygady Legionów, to przecież dzisiaj mało kto to zauważa. Nie rzuca się to w oczy, gdyż główny nurt podziemia wojskowego w czasie II wojny światowej świadomie unikał prezentowania barw politycznych (chociaż w tamtym czasie, dla wszystkich były one jasne). Oczywiście w żaden sposób nie należy rozumieć, że porównuję KPN do AK. KPN była partią polityczną, AK - strukturą wojskową, KPN działała jawnie, AK - w konspiracji, KPN działała non violence, AK - zbrojnie. Chodzi mi tylko o ten jeden aspekt - w obu wypadkach mieliśmy do czynienia z politycznym pluralizmem, który był wynikiem świadomej decyzji. W obu wypadkach chodziło o to, aby skupić w ramach jednej organizacji jak najwięcej ludzi pragnących działać na rzecz odzyskania niepodległości Polski.
