11/11/2026
𝗞𝗔𝗥𝗔𝗣𝗔𝗧𝗔𝗡 𝗦𝗔 𝗟𝗨𝗣𝗔𝗡𝗚 𝗡𝗜𝗡𝗨𝗡𝗢 𝗡𝗚 𝗠𝗚𝗔 𝗗𝗨𝗠𝗔𝗚𝗔𝗧 𝗦𝗔 𝗖𝗔𝗟𝗔𝗚𝗨𝗔𝗦 𝗜𝗦𝗟𝗔𝗡𝗗, 𝗣𝗜𝗡𝗔𝗚𝗧𝗜𝗕𝗔𝗬 𝗦𝗔 𝗣𝗔𝗚-𝗔𝗣𝗥𝗨𝗕𝗔 𝗡𝗚 𝗖𝗥𝗔𝗗!
Isang makabuluhang tagumpay para sa mga Dumagat Indigenous Cultural Communities/Indigenous Peoples (ICCs/IPs) ang opisyal na pag-apruba sa kanilang aplikasyon para sa Certificate of Recognition of Ancestral Domain (CRAD) na sumasaklaw sa humigit-kumulang 1,600 ektarya ng lupang ninuno at katubigang ninuno sa Sitio Cutaba at Sitio Sampitan, Barangay Pinagtigasan, Calaguas Island, Vinzons, Camarines Norte.
Ang pagkilalang ito ay bunga ng sama-samang pagkilos at matatag na hangarin ng komunidad na mapangalagaan ang kanilang karapatan sa lupaing matagal nang bahagi ng kanilang kasaysayan at pamumuhay. Sa loob ng maraming henerasyon, ang dagat, kagubatan, at mga likas na yaman ng Calaguas ay nagsilbing pundasyon ng kanilang kabuhayan, katutubong kaalaman, tradisyon, at pagkakakilanlan.
Mula sa mga salaysay ng kanilang mga nakatatanda, pagtukoy sa mga tradisyunal na hangganan, hanggang sa isinagawang pananaliksik, konsultasyon, at aktuwal na pagsisiyasat sa kanilang teritoryo, naging mahalagang bahagi ng proseso ang aktibong pakikilahok ng komunidad upang mapagtibay ang kanilang makasaysayang ugnayan sa lupang ninuno.
Ang pag-apruba sa CRAD ay isang mahalagang hakbang sa pormal na pagkilala sa kanilang ancestral domain claim, na nagbibigay ng higit na batayan sa pagtataguyod ng kanilang mga karapatan at pangangalaga sa pamanang kultural na patuloy nilang ipinapasa sa mga susunod na salinlahi.
Para sa mga Dumagat, ang lupang ninuno ay hindi lamang lugar na kanilang tinitirhan. Ito ang buhay na saksi sa kanilang pinagmulan, tahanan ng kanilang kultura, at pundasyon ng kanilang kinabukasan.
Sa makabuluhang yugtong ito, muling pinagtitibay ng National Commission on Indigenous Peoples (NCIP) ang matatag nitong paninindigan na kilalanin, igalang, at pangalagaan ang mga karapatan ng mga Katutubong Pamayanan, kabilang ang kanilang karapatan sa lupang ninuno, sariling pagkakakilanlan, at pagpapatuloy ng kanilang mga tradisyon.
Sapagkat sa bawat lupang ninunong kinikilala, isang pamana ang pinangangalagaan at isang kinabukasang may dignidad ang higit na pinagtitibay.
“𝙈𝙖𝙨𝙖𝙜𝙖𝙣𝙖𝙣𝙜 𝙆𝙖𝙩𝙪𝙩𝙪𝙗𝙤𝙣𝙜 𝙋𝙖𝙢𝙖𝙮𝙖𝙣𝙖𝙣: 𝙎𝙖𝙣𝙙𝙞𝙜𝙖𝙣 𝙣𝙜 𝙋𝙖𝙢𝙗𝙖𝙣𝙨𝙖𝙣𝙜 𝙆𝙖𝙪𝙣𝙡𝙖𝙧𝙖𝙣”